Τα νέα δεδομένα που έχουν δημιουργηθεί στις ελληνοτουρκικές σχέσεις – σε μια εποχή πολλαπλών γεωπολιτικών εξελίξεων – διαβάζει η Αθήνα, εκπέμποντας μια σειρά από μηνύματα. Στο πρόσφατο τετ α τετ του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δόθηκαν μία σειρά από υποσχέσεις, ωστόσο μένει να φανεί πως θα διαμορφωθεί το επόμενο διάστημα το τοπίο.
Στην Αθήνα αναλύουν με προσοχή αλλά και ψυχραιμία τις εξελίξεις και τηρείται στάση αναμονής. Όσον αφορά στο θέμα των F-35 – που αποτελούν διακαή πόθο της Άγκυρας – εκτιμάται πως δεν υπάρχει κάτι απτό, πέρα από τις γενικές αναφορές που έκανε ο Ντόναλντ Τραμπ. Σημειώνεται είναι πως η διαδικασία είναι συγκεκριμένη και θα πρέπει να υπάρξει απόδειξη πως δεν κατέχει η Άγκυρα τους S-400.
Από την κυβερνητική πλευρά σημειώνεται πως δεν μπορεί να γίνουν υποδείξεις σε τρίτες χώρες για το πώς θα προχωρήσουν στα εξοπλιστικά τους προγράμματα. Από εκεί και πέρα βέβαια υπάρχουν και ασφαλιστικές δικλείδες που θα μπορούσαν να μπουν. Για παράδειγμα, η Αθήνα θεωρεί αυτονόητο ότι κάθε αμυντικός εξοπλισμός που παραχωρείται από σύμμαχο χώρα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιθετικά εναντίον άλλης συμμαχικής χώρας.
Ενδιαφέρον είχε νωρίτερα σήμερα η αναφορά που έκανε, μιλώντας στο συνέδριο του Economist, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας που σημείωσε ότι «η Ελλάδα δε θα είναι χαρούμενη αν πάρει η Τουρκία F-35, ούτε αν λάβει κινητήρες για μαχητικά νέας γενιάς». Όπως είπε «η γενική προσέγγισή μας είναι ότι δε θα κρίνουμε εμείς τι κάνουν οι ΗΠΑ ή σε ποιον θα πουλήσουν. Αυτό είναι δουλειά της κυβέρνησης των ΗΠΑ». Για να προσθέσει χαρακτηριστικά «το να δώσεις ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα σε μια χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς την κάλυψη ότι αυτό το πρόγραμμα δε θα χρησιμοποιηθεί εναντίον ενός άλλου κράτους-μέλους είναι υπέρ ή κατά των συμφερόντων των ΗΠΑ;»
Για το casus belli ο Κυριάκος Μητσοτάκης από την Άγκυρα μίλησε για «μία ιστορική ανορθογραφία». Από την πλευρά του ο Τούρκος πρόεδρος ισχυρίστηκε πως το casus belli είναι κάτι που κανείς από τον λαό του δε γνωρίζει και προσέθεσε «επομένως, κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει κανένας λόγος να απασχολούμε τον λαό μας με αυτά τα θέματα».
Πάντως, σήμερα διπλωματικές πηγές έλεγαν πως η ύπαρξη του casus belli συνιστά τυπική απειλή πολέμου και δεν απομειώνεται ούτε από τον χρόνο ούτε από την εξοικείωση της κοινής γνώμης με αυτήν. «Απομειώνεται μόνο με την οριστική της απόσυρση» ήταν μάλιστα η χαρακτηριστική αναφορά. Εξέπεμπαν δε το σαφές μήνυμα πως όσο παραμένει η απειλή πολέμου δεν μπορεί η Άγκυρα να συμμετάσχει σε ευρωπαϊκό αμυντικό σχήμα, όπως το SAFE.
Στο μεταξύ στο θέμα επανήλθε σήμερα το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, που σημείωσε πως «η Τουρκία τόνισε ότι υποστηρίζει τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή και την επίλυση των υφιστάμενων ζητημάτων μέσω εποικοδομητικού διαλόγου και σχέσεων καλής γειτονίας». Επισημαίνοντας πως «σε αυτό το πλαίσιο, επαναλαμβάνουμε ότι η αποφυγή ρητορικής που θα μπορούσε να κλιμακώσει τις εντάσεις θα συμβάλει θετικά στις διμερείς σχέσεις και υπενθυμίζουμε σε όλους για άλλη μία φορά ότι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις δεν αποτελούν απειλή για κανέναν που δεν αποτελεί απειλή για αυτές».
Οι «κόκκινες» γραμμές
Αυτό που αναγνωρίζεται στην Αθήνα είναι πως χωρίς την επίλυση του θέματος των θαλάσσιων ζωνών, δεν είναι εύκολο να αποφευχθούν οι εντάσεις. Ωστόσο, είναι εμφανές πως η συζήτηση δεν μπορεί να περάσει στη βαριά ατζέντα σε αυτή την χρονική συγκυρία. Αυτό που τονίζεται εμφατικά από την ελληνική πλευρά είναι πως η διαφορά είναι μία, ωστόσο οι Τούρκοι επιμένουν να ισχυρίζονται πως υπάρχουν αλληλένδετα ζητήματα. Και είναι δεδομένο πως όσο επιμένουν σε μια τέτοια ρητορική δεν μπορεί να προσχωρήσει η συζήτηση.
Κυπριακό
Όσον φορά στο Κυπριακό η Άγκυρα είναι εμφανές πως επιμένει στις θέσεις της και δεν υπάρχουν κάποιες ενδείξεις πως θα αλλάξει τη στάση της. Σε αυτή τη συγκυρία δεν υπάρχει κάποιο χρονοδιάγραμμα για το πότε θα μπορούσε να γίνει πενταμερής και το πιθανότερο είναι πως αυτό δε θα συμβεί μέσα στο καλοκαίρι. Η Αθήνα παρακολουθεί την προσπάθεια του ΟΗΕ για επανεκκίνηση της διαδικασίας, ενώ επαναλαμβάνεται πως λύση μπορεί να υπάρξει μόνο στο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ και του συμφωνημένου πλαισίου.
