Παρουσιάστηκε την Πέμπτη το βράδυ, 28 Μαΐου 2026, στο βιβλιοπωλείο IANOS, στην Αθήνα, το νέο βιβλίο του Αντώνη Κλάψη, Αναπληρωτή Καθηγητή στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Για το βιβλίο με τίτλο Ένας κόσμος χωρίς κανόνες; Το διεθνές σύστημα στη συγκυρία της απορρύθμισηςμίλησαν ο Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, Καθηγητής του Πάντειου Πανεπιστημίου, γενικός διευθυντής του Ιδρύματος «Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής», και ο Νίκος Χριστοδουλάκης, Ομότιμος Καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην υπουργός. Την εκδήλωση και συζήτηση του διακεκριμένου πάνελ συντόνισε ο δημοσιογράφος και αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Πολιτικών Ιδρυμάτων COO SOCIALDOO Παναγιώτης Κακολύρης.
«Μακροπρόθεσμα θα είμαστε όλοι νεκροί»: Με τον αφορισμό του Τζον Μέιναρντ Κέινς ξεκινά την εισαγωγή του βιβλίου του ο Αντώνης Κλάψης, σημειώνοντας ότι το ίδιο ισχύει κατ’ αναλογία και για το διεθνές σύστημα: κάθε νέα εκδοχή του είναι, σε βάθος χρόνου, καταδικασμένη σε αποτυχία. Τίποτα δεν μένει σταθερό, όλα αλλάζουν. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν το διεθνές σύστημα μεταβάλλεται –αυτό είναι αναπόφευκτο–, αλλά πώς μεταβάλλεται και με ποιον τρόπο απορροφά ή αποτυγχάνει να απορροφήσει τις πιέσεις που δέχεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις η αλλαγή οδηγεί σε (ανα)προσαρμογή· σε άλλες σε σταδιακή απορρύθμιση.
Το ερώτημα που διατρέχει το βιβλίο δεν είναι εάν οι διεθνείς δρώντες αντιλαμβάνονται ότι το περιβάλλον γύρω τους αλλάζει: αυτό είναι πλέον ευρέως αποδεκτό. Είναι εάν μπορούν να προσαρμοστούν σε αυτή την αλλαγή χωρίς να αναμετρηθούν με τις παραδοχές πάνω στις οποίες οικοδόμησαν τη συμπεριφορά, τις στρατηγικές και τις προσδοκίες τους. Και, κυρίως, εάν είναι διατεθειμένοι να αποδεχτούν ότι σε περιόδους δομικής μετάβασης η σταθερότητα δεν αποτελεί σημείο εκκίνησης, αλλά το ζητούμενο.
Ο Παναγιώτης Κακολύρης άνοιξε την εκδήλωση λέγοντας ότι ο Αντώνης Κλάψης με το βιβλίο του επιχειρεί τη δική του καταγραφή και ερμηνεία ενός κόσμου που έχει βυθιστεί στην αβεβαιότητα και τη ρευστότητα, και μάλιστα αναφέροντας χαρακτηριστικά τον στίχο από το τραγούδι των REM «It’s the end of the world as we know it». Και συνέχισε σημειώνοντας ότι ο συγγραφέας του βιβλίου έχει το πλεονέκτημα να διαβάζει τις σημερινές εξελίξεις μέσα από τα γυαλιά της επιστήμης του και να εντοπίζει πτυχές που το χθες μάς κάνει να καταλάβουμε καλύτερα το σήμερα. Δεν επιχειρεί να καθοδηγήσει τον αναγνώστη σε αυτό τον επικίνδυνο κόσμο, αλλά να του δώσει τροφή για σκέψη.
Πρώτος πήρε τον λόγο ο Νίκος Χριστοδουλάκης τονίζοντας ότι πρόκειται για ένα ευανάγνωστο και εύληπτο βιβλίο με τον συγγραφέα του να έχει καλή αίσθηση των οικονομικών πραγμάτων και να περιγράφει με πληρότητα και πειστικότητα την ευμεταβλητότητα και την πρόσκαιρη φύση των διεθνών συστημάτων. Ο Αντώνης Κλάψης καινοτομεί, καθώς εισάγει την ασσυμετρία στις διεθνείς σχέσεις, σε πολλά επίπεδα: την ασυμμετρία της αναμέτρησης (βλ. Ισραήλ-Γάζα), της βούλησης, της απειλής, της εκμάθησης, της ισχύος, της ανάταξης – ανάπτυξης, και τη δημογραφική ασσυμετρία.
Ο Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, ο οποίος συνέγραψε με τον Κωνσταντίνο Φίλη το βιβλίο Η νέα παγκόσμια τάξη: Το δίκτυο της ισχύος που εκδόθηκε πρόσφατα, έκανε λόγο για θαρραλέα προσπάθεια του Αντώνη Κλάψη να ψηλαφίσει μια μεταβατική εποχή, όπου η εξαίρεση έρχεται να παγιωθεί ως κανόνας, μια περίοδο αταξίας όπου κυριαρχούν η ωμή, κυνική χρήση βίας και η θεσμική απαξίωση των διεθνών οργανισμών.
Η συζήτηση επεκτάθηκε και στην Αμερική του Τραμπ καθώς και σε όλες τις τρέχουσες διεθνείς εξελίξεις.
Ο Αντώνης Κλάψης μίλησε τελευταίος και ξεκίνησε σχολιάζοντας και εξηγώντας το ερωτηματικό στον τίτλο του βιβλίου του Ένας κόσμος χωρίς κανόνες;, το οποίο εκπορεύεται από το γεγονός ότι σήμερα ισχύει μια υβριδική τάξη πραγμάτων, όπου οι κανόνες δεν αναιρούνται εντελώς αλλά ολοένα και περισσότερο επικρατεί η τάση να τους υπερβαίνουμε. Υποστήριξε ότι το επόμενο βήμα είναι η άναρχη πολυπλοκότητα κατά την οποία οι διεθνείς παίκτες όχι μόνο δεν θα δεσμεύονται από κανόνες, αλλά δεν θα μιλούν την ίδια γλώσσα, καθώς άλλα θα εννοεί ο ένας και άλλα ο άλλος. Κλείνοντας επισήμανε ότι οι μεγαλύτερες αλλαγές στην ανθρωπότητα και στους διεθνείς κανόνες έχουν προκύψει από ανεξέλεγκτες δυνάμεις ή από ανθρώπινα σφάλματα.
Στο τέλος της εκδήλωσης ο Αντώνης Κλάψης υπέγραψε αντίτυπα του βιβλίου του.
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι μια εποχή που ο κόσμος φαίνεται να λειτουργεί χωρίς κανόνες. Πόλεμοι, ανατροπές κοινωνικού και πολιτικού χαρακτήρα, σαν να αλλάζουν όλα και το σύστημα να απορρυθμίζεται. Οι κανόνες όμως στη διεθνή συγκυρία δεν εξαφανίζονται απότομα. Φθείρονται. Οι εξαιρέσεις δεν προκαλούν έκπληξη. Γίνονται συνήθεια. Το διεθνές σύστημα δεν καταρρέει. Απορρυθμίζεται.
Σε έναν κόσμο όπου η παραβίαση δεν συνεπάγεται αυτομάτως κόστος και η ισχύς αποτελεί καθοριστικό παράγοντα συμπεριφοράς, η διεθνής τάξη χάνει σταδιακά τη δεσμευτικότητά της.
Το βιβλίο αυτό εξηγεί πώς και γιατί η διεθνής κανονικότητα υποχωρεί – όχι πάντα μέσα από θεαματικές ρήξεις, αλλά μέσα από μικρές, συσσωρευτικές μετατοπίσεις. Με ιστορική ματιά και σύγχρονα παραδείγματα, αναλύει τη διαδικασία μέσω της οποίας οι κανόνες παύουν να λειτουργούν ως όρια και μετατρέπονται σε απλές ρητορικές αναφορές.
Ξεφυλλίστε ΕΔΩ κάποιες σελίδες και δείτε τα περιεχόμενα του βιβλίου.
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Ο Αντώνης Κλάψης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Είναι επιστημονικός συντονιστής του Κέντρου Διεθνούς και Ευρωπαϊκής Πολιτικής Οικονομίας και Διακυβέρνησης του ίδιου Τμήματος. Είναι μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, καθώς και του Academic Council του Wilfried Martens Centre for European Studies. Στα πιο πρόσφατα δημοσιεύματά του συγκαταλέγονται τα ακόλουθα βιβλία: The Greek junta and the International System. A Case Study of Southern European Dictatorships, 1967-1974, επιμ. με τους Constantine Arvanitopoulos, Evanthis Hatzivassiliou & Effie G. H. Pedaliu, Routledge, Λονδίνο 2020· Πολιτική και διπλωματία της ελληνικής εθνικής ολοκλήρωσης, 1821-1923, Πεδίο, Αθήνα 2019· Ειδικά θέματα διπλωματίας και διεθνούς οργάνωσης, επιμ., Παπαζήσης, Αθήνα 2019· Η δικτατορία των συνταγματαρχών. Ανατομία μιας επταετίας, επιμ. με τους Σπύρο Βλαχόπουλο & Δημήτρη Καιρίδη, Πατάκης, Αθήνα 2019. Το 2021 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το βιβλίο του 1974: Μεταπολίτευση.
