Της Εύας Καλογήρου
Ομόφωνα εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο Λάρισας η πρόταση για την ανέγερση του μνημείου «Το Δέντρο της Δικαιοσύνης» στη μνήμη των θυμάτων της τραγωδίας των Τεμπών.
Η απόφαση ελήφθη σε κλίμα έντονης συγκίνησης, με τη δημοτική αρχή και τους συμβούλους να αναγνωρίζουν τη σημασία ενός τόπου μνήμης και τιμής για τα θύματα και τις οικογένειές τους.
Πρόκειται για τη γλυπτική σύνθεση με τίτλο «Το Δέντρο του αγώνα για Δικαιοσύνη», η οποία προτείνεται να ανεγερθεί στο Πάρκο των Χρωμάτων (Χατζηχαλάρ), έπειτα από εισήγηση της Καλλιτεχνικής Επιτροπής της Δημοτικής Πινακοθήκης. Οι διαδικασίες για την υλοποίηση του μνημείου βρίσκονται στην τελική ευθεία, ενώ στη συνεδρίαση αποφασίστηκαν τα επόμενα βήματα για την προώθηση του έργου.
Ο δήμαρχος Λαρισαίων Θανάσης Μαμάκος, εισηγούμενος το θέμα, χαρακτήρισε την απόφαση «βαθιά ανθρώπινη και ηθική», σημειώνοντας ότι αφορά τη συλλογική μνήμη, τις οικογένειες των θυμάτων αλλά και ολόκληρη την κοινωνία. Όπως τόνισε, δεν πρόκειται απλώς για μια καλλιτεχνική παρέμβαση, αλλά για μια ουσιαστική ανάγκη μνήμης και τιμής.
Αναφέρθηκε στη στάση της πόλης απέναντι στην τραγωδία των Τεμπών, επισημαίνοντας ότι η Λάρισα βίωσε το γεγονός ως δική της πληγή και βρέθηκε από την πρώτη στιγμή δίπλα στους τραυματίες. Υπογράμμισε πως από τότε αναδείχθηκε η ανάγκη δημιουργίας ενός τόπου μνήμης, μια ανάγκη διαρκής και ουσιαστική.
Όπως είπε, συγκροτήθηκε αρμόδια επιτροπή κρίσης και, μέσα από διαδικασία διαλόγου, προέκυψε η πρόταση για το μνημείο «Το Δέντρο του αγώνα για Δικαιοσύνη», το οποίο –όπως ανέφερε– δεν αποτελεί μόνο σύμβολο μνήμης, αλλά και αγώνα για δικαιοσύνη, αποτυπώνοντας τη θλίψη αλλά και την απαίτηση της κοινωνίας να μην επικρατήσει η λήθη.
Αναλυτικά, η εισήγηση του Δημάρχου Λαρισαίων, κ. Θανάση Μαμάκου για το θέμα ανέγερσης του Μνημείου των Τεμπών
“Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, σήμερα το Δημοτικό Συμβούλιο Λαρισαίων καλείται να λάβει μια απόφαση με ιδιαίτερο βάρος. Όχι μόνο διοικητικό ή τεχνικό. Μια απόφαση βαθιά ανθρώπινη, ιστορική και ηθική.
Καλούμαστε να εγκρίνουμε τη δημιουργία και την τοποθέτηση του μνημείου για τα 57 θύματα της τραγωδίας των Τεμπών και αυτό:
Αφορά τη συλλογική μνήμη.
Αφορά το χρέος μας απέναντι στους ανθρώπους που χάθηκαν τόσο άδικα.
Αφορά τις οικογένειες που συνεχίζουν να σηκώνουν έναν αβάσταχτο πόνο.
Αφορά, τελικά, ολόκληρη την κοινωνία.
Όλοι καταλαβαίνετε ότι δεν μιλάμε απλά για μια καλλιτεχνική παρέμβαση στον δημόσιο χώρο.
Η Λάρισα δεν είναι μια πόλη μακριά από την τραγωδία των Τεμπών.
Η Λάρισα βίωσε αυτή την τραγωδία σχεδόν ως δική της πληγή.
Βρέθηκε από την πρώτη στιγμή δίπλα στους συγγενείς, στους τραυματίες, στους ανθρώπους που αναζητούσαν απαντήσεις μέσα στο χάος εκείνης της νύχτας.
Και από τότε, η ανάγκη να υπάρξει ένας τόπος μνήμης και περισυλλογής στην πόλη μας ήταν μια ανάγκη αληθινή, βαθιά και διαρκής.
Με την ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου για τη δημιουργία του μνημείου ξεκίνησε μια θεσμική διαδικασία με σοβαρότητα και ευθύνη.
Συγκροτήθηκε η Επιτροπή Κρίσης, αξιοποιώντας την Καλλιτεχνική Επιτροπή της Δημοτικής Πινακοθήκης Λάρισας – Μουσείο Γ.Ι. Κατσίγρα, ώστε να υπάρξει μια πρόταση με αισθητική, συμβολική και χωροταξική τεκμηρίωση.
Η πρόταση που κατατίθεται σήμερα ενώπιον μας είναι το έργο «Το Δένδρο του αγώνα για Δικαιοσύνη».
Και θέλω να σταθώ ιδιαίτερα στον τίτλο αυτό.
Όχι απλώς «μνήμη».
Όχι μόνο «θλίψη».
Αλλά αγώνας για δικαιοσύνη.
Ένας τίτλος που προέκυψε μέσα από τον διάλογο με τους συγγενείς των θυμάτων.
Και θεωρώ πως αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία.
Γιατί το μνημείο αυτό δεν γίνεται ερήμην των ανθρώπων που έχασαν τα παιδιά τους, τους συγγενείς τους, τους γονείς τους, τους φίλους τους.
Γίνεται με σεβασμό στη φωνή τους και στη μνήμη των ανθρώπων τους.
Το έργο, με το δέντρο που υψώνει τα κλαδιά του προς τον ουρανό, με τη ζυγαριά της δικαιοσύνης, με τις ρίζες που παραμένουν βαθιά δεμένες με τη γη, είναι ένα έργο έντονου συμβολισμού.
Ένα έργο που αποτυπώνει τη θλίψη, αλλά ταυτόχρονα και την απαίτηση της κοινωνίας να μη συνηθίσει την απώλεια, να μη συμφιλιωθεί με τη λήθη.
Το έργο είναι καλλιτεχνική πρόταση και προσφορά της εικαστικού Μαρίας Μανδάκη και θα κατασκευαστεί από την εταιρεία Δια πυρός και σιδήρου του Γιάννη Σαντεξή.
Είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από τα αντίστοιχα μνημεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Με αυτόν τον τρόπο στη νοητή γραμμή της τραγωδίας, στη διαδρομή Αθήνα – Θεσσαλονίκη δημιουργείται μια τριλογία έργων, με κοινή λογική που κορυφώνεται με αυτό που προτείνουμε να υπάρξει στην πόλη μας.
Τους ευχαριστώ για την καλή τους διάθεση, τη συνεργασία και το ειλικρινές τους ενδιαφέρον να γίνει κάτι σημαντικό στην πόλη μας.
Είναι εδώ, είναι παρόντες στο σημερινό δημοτικό συμβούλιο, θα τους ακούσουμε και μπορούν να σας δώσουν και περισσότερες λεπτομέρειες, αν τις χρειαστείτε.
Εξίσου σημαντική είναι και η πρόταση για την τοποθέτησή του στο Πάρκο των Χρωμάτων, στο Πάρκο Χατζηχαλάρ.
Έναν χώρο ανοιχτό, ζωντανό, προσβάσιμο, συνδεδεμένο με τη νεότητα, τη δημιουργία, τη συνάντηση ανθρώπων.
Έναν χώρο όπου το μνημείο δεν θα απομονώνεται, αλλά θα συνομιλεί καθημερινά με την κοινωνία και ιδιαίτερα με τους νέους ανθρώπους.
Και αυτό έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό.
Γιατί στα Τέμπη χάθηκαν κυρίως νέα παιδιά.
Παιδιά με όνειρα, σχέδια, ζωή μπροστά τους.
Η παρουσία αυτού του μνημείου μέσα σε έναν χώρο ζωής και νεότητας θα υπενθυμίζει διαρκώς ότι η μνήμη δεν είναι στατική.
Η μνήμη είναι ευθύνη.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
γνωρίζω ότι σε μια τέτοια συζήτηση είναι απολύτως φυσικό να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις και διαφορετικές απόψεις για τον χώρο τοποθέτησης ενός τόσο σημαντικού μνημείου.
Κάποιοι μπορεί να θεωρούν ότι θα έπρεπε να βρίσκεται σε ένα άλλο σημείο της πόλης.
Και σέβομαι κάθε άποψη που διατυπώνεται με ειλικρίνεια και αγωνία για το πώς θα τιμηθεί καλύτερα η μνήμη των θυμάτων.
Όμως, θεωρώ ότι σήμερα οφείλουμε να δούμε τη μεγάλη εικόνα.
Η πρόταση που έρχεται προς έγκριση δεν είναι πρόχειρη ή αποσπασματική επιλογή.
Είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας αξιολόγησης από την αρμόδια καλλιτεχνική επιτροπή, διαλόγου με τους δημιουργούς του έργου, αλλά κυρίως επικοινωνίας με τους συγγενείς των θυμάτων, των ανθρώπων που κουβαλούν καθημερινά αυτόν τον πόνο.
Και πιστεύω ότι απέναντι σε μια εθνική τραγωδία σαν και αυτή των Τεμπών, εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι να διαφωνήσουμε για το “πού”, αλλά να συμφωνήσουμε στο “γιατί”.
Γιατί αυτό το μνημείο πρέπει να υπάρξει.
Γιατί η πόλη μας οφείλει να έχει έναν τόπο μνήμης, τιμής και περισυλλογής.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
οι πόλεις δεν χτίζονται μόνο με δρόμους, πλατείες και έργα υποδομής.
Χτίζονται και με τα σημεία εκείνα που κουβαλούν τη συλλογική τους συνείδηση.
Με τόπους που ενώνουν τη μνήμη με την ιστορία και τη συλλογική συνείδηση με τον δημόσιο χώρο.
Αυτό το μνημείο φιλοδοξούμε να γίνει ακριβώς αυτό:
ένας τόπος μνήμης, περισυλλογής και τιμής.
Ένας τόπος όπου κάποιος θα μπορεί να σταθεί για λίγο και να θυμηθεί.
Να αναλογιστεί.
Να αφήσει ένα λουλούδι.
Να αισθανθεί ότι οι 57 άνθρωποι δεν έγιναν απλώς ένας αριθμός σε μια τραγωδία, αλλά παραμένουν ζωντανοί στη μνήμη της κοινωνίας.
Η Λάρισα οφείλει να σταθεί στο ύψος αυτής της ευθύνης.
Με σεβασμό.
Με ενότητα.
Με ανθρωπιά.
Και πιστεύω ότι η σημερινή απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου θα αποτελέσει μια πράξη τιμής απέναντι στα θύματα, στις οικογένειές τους και στην ίδια την κοινωνία.
Για να θυμόμαστε.
Για να μην ξεχάσουμε ποτέ.
Και για να συνεχίσουμε να διεκδικούμε δικαιοσύνη”.
Στη συνεδρίαση παρευρέθηκαν, μεταξύ άλλων, και συγγενείς των θυμάτων, ενώ ο δήμαρχος τόνισε ότι το μνημείο θα αποτελεί έναν τόπο περισυλλογής, όπου οι πολίτες θα μπορούν να αφήνουν ένα λουλούδι και να τιμούν τη μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν.
Η Άλμα Λάτα, μητέρα της 21χρονης Κλαούντια, εμφανώς συγκινημένη, αναφέρθηκε στο «Δέντρο της Δικαιοσύνης», τονίζοντας ότι η τραγωδία των Τεμπών σημάδεψε και τη Λάρισα.
Όπως είπε, η απαίτηση όλων είναι μέσα από τη δικαστική διαδικασία να καταδικαστούν οι υπεύθυνοι της τραγωδίας. Παράλληλα, εξέφρασε την επιθυμία τα εγκαίνια του μνημείου να πραγματοποιηθούν με την παρουσία των οικογενειών των θυμάτων, ως φόρος τιμής στα παιδιά που χάθηκαν.
Κλείνοντας, ευχαρίστησε θερμά την κοινωνία της Λάρισας για τη στήριξη και την αγκαλιά που έδειξε στις οικογένειες από την πρώτη στιγμή.
Η εικαστικός του έργου, Μαρία Μανδάκη, ευχαρίστησε για την παρουσίαση της ιδέας του δίτυπου έργου, το οποίο –όπως ανέφερε– έχει παρουσιαστεί και σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Πρόκειται, όπως είπε, για έναν «αγώνα για δικαιοσύνη» από τη μία πλευρά, που αφορά τους συγγενείς των θυμάτων, και για τη δικαιοσύνη από την άλλη, η οποία καλείται να φέρει εις πέρας την αποστολή της. Το γλυπτό «Δέντρο της Δικαιοσύνης» θα κατασκευαστεί από σίδηρο και θα στηρίζεται σε πέτρινο βράχο, με κορμό φθαρμένο και κλαδιά που τείνουν προς τον ουρανό σαν χέρια, ενώ θα προβάλλει το «χρυσό χέρι της δικαιοσύνης» με τη ζυγαριά, σύμβολο της κρίσης και της δικαίωσης. Οι ψυχές, αποτυπωμένες ως χρυσά πολύτιμα στοιχεία, θα τοποθετούνται ενωμένες στο χέρι αυτό.
Η ίδια χαρακτήρισε το έργο ιδιαίτερα συναισθηματικό, σημειώνοντας ότι επιδιώκει να αποτελέσει σημείο ενδοσκόπησης και στοχασμού.
Ως καταλληλότερο σημείο για την τοποθέτησή του πρότεινε το Πάρκο των Χρωμάτων, έναν χώρο εύκολα προσβάσιμο και ορατό στους πολίτες, που μπορεί να αποτελέσει νέο προορισμό για την πόλη της Λάρισας. Τόνισε επίσης ότι η καλλιτεχνική ομάδα θα συμβάλει με συνέπεια και αφοσίωση στην υλοποίηση του έργου.
Ο εκπρόσωπος της εταιρείας «Δια Πυρός και Σιδήρου», Γιώργος Σαντεξής, τόνισε ότι θα καταβληθεί το 100% της προσπάθειας για την υλοποίηση του έργου, σημειώνοντας πως υπάρχει η απαραίτητη τεχνογνωσία για την κατασκευή του.
Όπως ανέφερε, τα χρώματα του γλυπτού είναι ανεξίτηλα και ο χρόνος αποπεράτωσης εκτιμάται στους 5–6 μήνες, καθώς πρόκειται για ένα χειροποίητο έργο υψηλής δυσκολίας, που απαιτεί ιδιαίτερη κατασκευή και προσοχή στη λεπτομέρεια.
Ο επικεφαλής της Συμπαράταξης Λαρισαίων Δημήτρης Δεληγιάννης ανέφερε ότι η 28η Φεβρουαρίου 2023 άφησε βαρύ αποτύπωμα στην πόλη και στη χώρα, σημειώνοντας ότι όλοι όσοι συμμετέχουν στη συζήτηση θυμούνται πού βρίσκονταν εκείνη τη στιγμή. Όπως είπε, πρόκειται για ένα γεγονός που δεν αφορά μόνο ένα έργο τέχνης, αλλά για μια μνήμη που παραμένει ζωντανή και για πολύ καιρό θα αποτελεί σύμβολο διεκδίκησης.
Τόνισε ότι μιλάμε για έναν συλλογικό τραυματισμό που δεν έχει επουλωθεί και απαιτεί συνεχή αγώνα από ολόκληρη την κοινωνία.
Ο Πέτρος Κρίκης από τη Λαϊκή Συσπείρωση ανέφερε ότι ένα τέτοιο μνημείο έχει ήδη κερδηθεί στη συνείδηση ενός κόσμου που, με αφορμή το περιστατικό, εξέφρασε την αντίθεσή του σε ένα σύστημα που –όπως είπε– δεν υπολογίζει την ανθρώπινη ζωή μπροστά στα κέρδη.
Τόνισε την ανάγκη η ανθρώπινη ζωή να μην τίθεται στο περιθώριο, υπογραμμίζοντας ότι ο αγώνας του λαού και η κοινωνική πίεση συμβάλλουν ώστε να μην ξεχαστεί το γεγονός, να αποδοθεί δικαιοσύνη και να αποδοθούν οι ευθύνες.
Ακολούθησαν τοποθετήσεις δημοτικών συμβούλων, οι οποίοι εξέφρασαν τη στήριξή τους στον αγώνα των συγγενών των θυμάτων, ζητώντας να υπάρξει δικαίωση και απόδοση ευθυνών για την τραγωδία.
Στο τέλος της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου Λαρισαίων, η πρόεδρος Γαρυφαλλιά Καρυστιανού, συγγενής θύματος της τραγωδίας, εμφανώς συγκινημένη ξέσπασε σε λυγμούς.
Με δυσκολία ανέφερε ότι πρόκειται για σημείο συλλογικής μνήμης και πως πρέπει να θυμόμαστε πάντα «τον συρμό που αποτέλεσε τον διασυρμό όλων μας», υπογραμμίζοντας τη σημασία της μνήμης για την τραγωδία των Τεμπών.
ΦΩΤΟ: Λεωνίδας Τζέκας//LarissaPress
