Μετανάστες στην πατρίδα τους -ή και πέρα από αυτή- σε μια κλιματικά πιο ήπια περιοχή είναι εκατοντάδες χιλιάδες Ευρωπαίοι που τα τελευταία χρόνια εκτοπίστηκαν λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων.
Σε εκτενές ρεπορτάζ το Euronews καταγράφει τις δυσκολίες στη ζωή των όλο και περισσότερων Ευρωπαίων κλιματικών μεταναστών λόγω ακραίων φαινομένων (πλημμύρες ή ξηρασία), αλλά και από δασικές πυρκαγιές.
Η ΜΚΟ Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC), με έδρα τη Γενεύη, εκτιμά ότι περίπου 413.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν στην ΕΕ μεταξύ 2008 και 2023. Μέχρι στιγμής, το 2023 είναι η χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, με πάνω από 200.000 Ευρωπαίους εσωτερικά εκτοπισμένους, κυρίως λόγω δασικών πυρκαγιών και καταιγίδων.
Αν επαληθευτούν ορισμένα από τα πιο δυσοίωνα σενάρια που περιγράφουν οι κλιματολόγοι, έως το 2050 η Ευρώπη αναμένεται να είναι κατά 2,5°C θερμότερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα, πράγμα που σημαίνει ότι ο Νότος θα αντιμετωπίζει μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας και συχνότερους, πιο ακραίους καύσωνες, ενώ η κεντρική και δυτική Ευρώπη θα γνωρίσουν εντονότερες βροχοπτώσεις και υψηλότερο κίνδυνο πλημμυρών.
Μια νέα πραγματικότητα που αφορά και την Ελλάδα
Στο Euronews μίλησε για τις τραγικές στιγμές που έζησε τις ημέρες της κακοκαιρίας Daniel, τον Σεπτέμβριο του 2023, ο Βάιος Γιατρόπουλος.
Θυμάται την αίσθηση απόγνωσης στα μάτια του γιου του. «Και τώρα τι, μπαμπά; Τα χάσαμε όλα», τον ρώτησε δακρυσμένος. Αλλά θυμάται και πώς στέκονταν πάνω στην οροφή της νταλίκας τους για εννέα ώρες, ενώ γύρω τους τα νερά από τις πλημμύρες ανέβαιναν επικίνδυνα -μέχρι που τελικά διασώθηκαν.
Τελικά, ο κ. Γιατρόπουλος και η οικογένειά του μετακόμισαν σε άλλο χωριό, μακριά από τον Παλαμά της Καρδίτσας που κατακλύστηκε από τα νερά, με σπίτι σε πιο ψηλό σημείο.
Όπως λένε, η επιστροφή δεν πέρασε καν από το μυαλό τους. «Δεν θέλω να νιώθω αυτό το σφίξιμο στην καρδιά με κάθε σταγόνα βροχής που πέφτει. Για αρκετούς μήνες φοβόμασταν ότι θα ξαναπλημμυρίσει. Σκέφτηκα ακόμη και να δω ψυχολόγο», θυμάται σήμερα.
Άλλοι συντοπίτες τους από τον Παλαμά, ακόμη αναζητούν ένα σπίτι σε ασφαλέστερο σημείο, άλλοι μετακόμισαν στην Αθήνα ή προτίμησαν να φύγουν στο εξωτερικό.
Η Ελλάδα είναι μία από τις ιδιαίτερα ευάλωτες σε κλιματικές καταστροφές χώρες της Ευρώπης. Η IDMC εκτιμά ότι σχεδόν 300.000 άνθρωποι στην Ελλάδα έχουν εκτοπιστεί από το 2008, κυρίως λόγω δασικών πυρκαγιών, καταιγίδων και πλημμυρών.
Ο Βλοχός στην Καρδίτσα πάντα ήταν ευάλωτος σε πλημμύρες, όπως το 1953 και του 1994, αλλά πολύ περισσότερο το 2023 με τον Daniel, όταν η στάθμη του νερού έφτασε τα δύο μέτρα.
Τις πρώτες εβδομάδες μετά την κακοκαιρία επικράτησε ένα έντονο αίσθημα αλληλεγγύης, αλλά αυτή η ενότητα γρήγορα ράγισε. Η αντιπαράθεση μεταξύ των κατοίκων στον Βλοχό μετά τον Daniel μερικές φορές φτάνει ακόμα και σε επεισόδια βίας. «Είναι μια μορφή συλλογικού μετατραυματικού στρες», λέει ανωνύμως ένας κάτοικος του χωριού.
Στη γειτονική Μεταμόρφωση, περίπου το 95% των νοικοκυριών ψήφισε υπέρ της μετεγκατάστασης σε δημοψήφισμα. Ο πρόεδρος της κοινότητας Πέτρος Κοντογιάννης λέει ότι όταν βρέχει, «πολλοί φεύγουν ακόμα κι αν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος».
Πλημμύρες και φωτιές σε Γερμανία και Γαλλία
Στη Γερμανία, το είδος των ακραίων καιρικών φαινομένων που ανησυχεί περισσότερο τον κόσμο διαφέρει ανάλογα με την περιοχή.
Στα βορειοανατολικά, στην περιοχή βόρεια του Βερολίνου, η ολοένα και εντονότερη τάση προς την ξηρασία έχει καταστήσει τις δασικές πυρκαγιές πιο συχνές και πιο σφοδρές. Το 2024 ήταν η χειρότερη χρονιά στα χρονικά της Γερμανίας όσον αφορά τις καμένες εκτάσεις. Παράλληλα, σε μεγάλο μέρος της νότιας και δυτικής Γερμανίας ο πιο άμεσος κίνδυνος είναι οι πλημμύρες με μεγάλους όγκους νερού σε λίγες ώρες.
Η IDMC καταγράφει 84.000 εσωτερικούς εκτοπισμούς στη Γερμανία από το 2008 έως το 2024, στην συντριπτική πλειονότητά τους (78.000) από πλημμύρες.
Πέρα από την άμεση υλική καταστροφή, οι επιζώντες βρέθηκαν αντιμέτωποι με μακροχρόνιες ελλείψεις πόρων, με κατεστραμμένες υποδομές, μέχρι σοβαρή έλλειψη βασικής ιατρικής φροντίδας, γιατρών και φαρμάκων.
Κοινοί είναι οι φόβοι και στη Γαλλία. Για τον 54χρονο Βενσάν Μακινιόν, από τον Μπλαντέκ της βόρειας Γαλλίας, η οδυνηρή ημέρα ήταν στις 2 Ιανουαρίου 2024, όταν χρειάστηκε να αφήσει τα πάντα στο σπίτι του λόγω μια πλημμύρας.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που η πόλη του πλημμύριζε, αλλά κάθε χρόνο η κατάσταση χειροτέρευε. Ακόμη περισσότερο, για τους κατοίκους ήταν πολύ δύσκολο να πουλήσουν το σπίτι τους γιατί ήταν σε ζώνη ακραίων φαινομένων, άρα όχι ελκυστικό.
Μας πήρε πάνω από έναν χρόνο για να νιώσουμε ξανά ασφαλείς, λέει ένας από τους εκατοντάδες του Μπλαντέκ που εγκατέλειψαν το χωριό και προσθέτει: «Μόλις αρχίσει να βρέχει, ο κόσμος αγχώνεται».
Σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Γαλλίας δηλώνει ότι θα σκεφτόταν να μετακομίσει λόγω των κλιματικών κινδύνων στον δήμο του, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Odoxa. Το 2022, περίπου 45.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν λόγω περιβαλλοντικών καταστροφών, γεγονός που καθιστά τη Γαλλία μία από τις χώρες που πλήττονται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή στην Ευρώπη.
