Δεκάδες χώρες που πρωταγωνιστούν στην παγκόσμια προσπάθεια για την πράσινη μετάβαση συγκεντρώθηκαν την εβδομάδα που πέρασε στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας, επιδιώκοντας να προωθήσουν τη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, πίσω από τη φιλόδοξη αυτή ατζέντα, αναδεικνύεται μια σαφής αντίφαση: πολλές από τις ίδιες χώρες εξετάζουν ταυτόχρονα την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Όπως γράφει το Politico, καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη στροφή παίζει η αυξανόμενη γεωπολιτική αστάθεια, με επίκεντρο τον πόλεμο στο Ιράν, που επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη ενεργειακής ασφάλειας. Οι κυβερνήσεις επιχειρούν να μειώσουν την εξάρτησή τους από εισαγωγές, θωρακίζοντας τις οικονομίες τους απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς.
Για τις περισσότερες χώρες, η απάντηση παραμένει η επιτάχυνση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Όμως, σε όσες διαθέτουν εγχώρια αποθέματα, ενισχύονται οι πιέσεις για αύξηση των γεωτρήσεων – έστω και ως προσωρινή λύση.
Ευρώπη: Στόχοι και αντιφάσεις
Το δίλημμα είναι ιδιαίτερα έντονο στην Ευρώπη. Οι Κάτω Χώρες, η Δανία, η Γερμανία και η Βρετανία επανεξετάζουν το ενδεχόμενο επέκτασης ή ακόμη και επανεκκίνησης της εγχώριας παραγωγής ορυκτών καυσίμων, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της ενεργειακής τους ασφάλειας.
Στη Γερμανία, συζητείται ξανά η αξιοποίηση εγχώριων κοιτασμάτων φυσικού αερίου, ακόμη και μέσω της αμφιλεγόμενης μεθόδου του fracking, παρά την πολυετή απαγόρευσή της. Την ίδια ώρα, η Ελλάδα προχώρησε στην έγκριση της πρώτης υπεράκτιας έρευνας υδρογονανθράκων έπειτα από σχεδόν 40 χρόνια, ενώ η Δανία εξετάζει την πιθανή επέκταση των αδειών παραγωγής στη Βόρεια Θάλασσα.
«Η Ευρώπη πρέπει να σταθεί στα δικά της πόδια», δήλωσε ο Δανός υπουργός Βιομηχανίας Μόρτεν Μπόντσκοφ, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης τόσο των πράσινων επενδύσεων όσο και της ενεργειακής επάρκειας που θα διατηρήσει τη βιομηχανία σε λειτουργία κατά τη διάρκεια της μετάβασης.
Αναλυτές σημειώνουν ότι η ενεργειακή μετάβαση αποδεικνύεται πιο σύνθετη από ό,τι αρχικά εκτιμήθηκε. «Είναι μια δύσκολη διαδικασία ακόμη και για τις χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή», τονίζει η Μπεθ Γουόκερ, ανώτερη σύμβουλος πολιτικής στο think tank E3G.
Η νέα κεντρώα κυβέρνηση συνασπισμού στην Ολλανδία, η οποία προεδρεύει της διάσκεψης μαζί με την Κολομβία, έχει αποκλείσει την επαναλειτουργία του κοιτάσματος του Γκρόνινγκεν, του μεγαλύτερου αποθέματος φυσικού αερίου στην Ευρώπη, και δεν θα χορηγήσει περαιτέρω άδειες στην περιοχή βιοποικιλότητας της Θάλασσας του Βάδεν – αλλά, μαζί με τη γειτονική Γερμανία, προχωρά με άλλα έργα στη Βόρεια Θάλασσα.
«Συμφωνήσαμε για άλλη μια φορά να επιταχύνουμε την αύξηση της εξόρυξης φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας Ρομπ Τζέτεν, πρώην υπουργός Κλίματος, μετά τη συνάντησή του με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.
Το ολλανδικό υπουργείο Κλίματος δεν βλέπει καμία αντίφαση. «Η Ολλανδία είναι πλήρως προσηλωμένη στη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα», δήλωσε εκπρόσωπος, αναφέροντας το υψηλό μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα της χώρας.
«Ωστόσο, αναγνωρίζουμε ότι η μετάβαση είναι πολύπλοκη και μακροχρόνια», πρόσθεσε. «Η πραγματικότητα είναι ότι εξακολουθούμε να χρειαζόμαστε ορυκτά καύσιμα, επειδή δεν υπάρχουν ακόμη αρκετές βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις. Πρέπει όμως να κάνουμε περισσότερα συλλογικά για να τα καταργήσουμε σταδιακά. Και πρέπει να οργανωθούμε καλύτερα σε μεγάλη κλίμακα – ανάλογα με το μέγεθος της πρόκλησης. Αυτό είναι το θέμα της διάσκεψης στην Κολομβία.»
Η επιστροφή του fracking
Η στροφή προς πιο «παραδοσιακές» λύσεις αποτυπώνεται και στην επαναφορά της συζήτησης για το fracking. Στο Μεξικό, η πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ πρώην κλιματολόγος εμφανίζεται πλέον πιο ανοιχτή στη μέθοδο, επιδιώκοντας να περιορίσει την εξάρτηση της χώρας από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Για πολλά χρόνια, εγώ η ίδια έλεγα όχι στο fracking. Αλλά όταν εξετάζω τις νέες τεχνολογίες και την κατάσταση της χώρας όσον αφορά την ενεργειακή εξάρτηση, το χειρότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι απλά να πούμε όχι», δήλωσε η Σέινμπαουμ την περασμένη εβδομάδα.
Αντίστοιχα, στη Γερμανία εξετάζεται εκ νέου το ενδεχόμενο αξιοποίησης της μεθόδου, παρότι παραμένει απαγορευμένη εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. «Πρέπει να διατηρήσουμε όλες τις ρεαλιστικές επιλογές ανοιχτές», δήλωσε η υπουργός Ενέργειας Katherina Reiche.
Όλες αυτές οι χώρες εξακολουθούν να πιέζουν για την επιτάχυνση της μετάβασής τους προς την καθαρή ενέργεια. Η εγχώρια γεώτρηση, επιμένουν, είναι απλώς μια προσωρινή λύση για την αντιμετώπιση μιας οξείας κρίσης.
Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η επέκταση της εξόρυξης ορυκτών καυσίμων δεν πρόκειται να μειώσει άμεσα το κόστος ενέργειας, αλλά αντίθετα θα επιβαρύνει περαιτέρω το κλίμα.
«Διαθέτουμε ήδη περισσότερο πετρέλαιο και φυσικό αέριο από όσο είναι ασφαλές να καταναλωθεί», τονίζει η περιβαλλοντική δικηγόρος Tessa Khan, καλώντας τις κυβερνήσεις να αποφύγουν νέες επενδύσεις στον τομέα.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει προειδοποιήσει ότι δεν θα πρέπει να εγκριθούν νέα κοιτάσματα, εάν ο κόσμος θέλει να παραμείνει εντός των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού. Παρά τις προειδοποιήσεις, περισσότερα από 180 νέα έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου εγκρίθηκαν παγκοσμίως την περίοδο 2021–2025.
Παρά τους περιβαλλοντικούς κινδύνους, όπως η πιθανή ρύπανση των υδάτων από τη μέθοδο fracking, η ανάγκη ενεργειακής αυτονομίας οδηγεί την κυβέρνηση στην εξέταση σχετικών επενδύσεων, με τη στήριξη τεχνικών μελετών για τη βιωσιμότητα των έργων.
Βρετανία: Πολιτική σύγκρουση με φόντο την ενέργεια
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ενεργειακή πολιτική εξελίσσεται σε πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ, η οποία είχε δεσμευτεί να περιορίσει τις νέες άδειες εξόρυξης, δέχεται πλέον αυξανόμενες πιέσεις να αναθεωρήσει τη στάση της, υπό το βάρος της ενεργειακής ανασφάλειας και των γεωπολιτικών εντάσεων.
Παρότι ο Στάρμερ έχει διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό την πράσινη γραμμή του, η κυβέρνησή του άναψε πέρυσι το «πράσινο φως» σε έργα τύπου tieback, επιτρέποντας στους φορείς εκμετάλλευσης της Βόρειας Θάλασσας να αυξήσουν την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου σε περιοχές που συνδέονται με υφιστάμενα κοιτάσματα.
Το επόμενο κρίσιμο τεστ αφορά τις αποφάσεις για δύο μεγάλα έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου, το Rosebank και το Jackdaw, οι οποίες αναμένονται μέσα στους επόμενους δύο μήνες. Η τελική απόφαση θα ληφθεί από τον υπουργό Ενέργειας του Ηνωμένου Βασιλείου, Εντ Μίλιμπαντ, έναν πολιτικό με μακρά διαδρομή στην υποστήριξη της κλιματικής δράσης.
Η στάση της κυβέρνησης θεωρείται πλέον βαρόμετρο για το κατά πόσο η πράσινη ρητορική μπορεί να συμβαδίσει με τον ενεργειακό ρεαλισμό. Την ίδια ώρα, η κριτική από τον Ντόναλντ Τραμπ εντείνει την πίεση για πιο επιθετική ενεργειακή στρατηγική, με έμφαση στην εγχώρια παραγωγή.
Παρά τις δεσμεύσεις για επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πιο σύνθετη. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η επέκταση της εξόρυξης δεν θα μειώσει άμεσα το ενεργειακό κόστος, ενώ μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω την κλιματική κρίση.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί γραμμική διαδικασία. Αντίθετα, απαιτεί μια δύσκολη ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια και στην επιτακτική απαίτηση για μείωση των εκπομπών.
Handesplat: Η ενεργειακή μετάβαση έχει τελειώσει
Στο μεταξύ, την άποψη ότι η παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση, όπως εφαρμόζεται σήμερα, έχει ουσιαστικά αποτύχει, διατυπώνει ο Christian A. Conrad, διδάσκων πολιτικής οικονομίας και οικονομικής ηθικής στο Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών του Σάαρλαντ.
Σε άρθρο του στη Handelsblatt, επισημαίνει ότι, παρά τις διεθνείς δεσμεύσεις όπως η Συμφωνία του Παρισιού, οι παγκόσμιες εκπομπές CO₂ συνεχίζουν να αυξάνονται, καθιστώντας τον στόχο περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5°C ολοένα και πιο ανέφικτο.
Ο ίδιος αποδίδει την αποτυχία στο γεγονός ότι δεν υπάρχει μηχανισμός επιβολής σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ κάθε χώρα έχει κίνητρο να αποφύγει το κόστος της μετάβασης. Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίζεται απέναντι στη Γερμανία, υποστηρίζοντας ότι η μονομερής επιτάχυνση της πράσινης πολιτικής επιβαρύνει την οικονομία χωρίς ουσιαστικό διεθνές όφελος.
Παράλληλα, τονίζει ότι το κόστος της μετάβασης είναι δυσβάστακτο σε παγκόσμια κλίμακα και προτείνει πιο ρεαλιστικές λύσεις, όπως η αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας και η υιοθέτηση διεθνών μηχανισμών όπως ένας ενιαίος φόρος CO₂. Καταλήγοντας, ο Conrad υποστηρίζει ότι απαιτείται επανεξέταση της στρατηγικής για το κλίμα, καθώς η μέχρι σήμερα πορεία δεν οδηγεί στα επιθυμητά αποτελέσματα.
Σημειώνεται ότι η πυρηνική ενέργεια προβάλλεται από ολοένα και περισσότερους αναλυτές και θεσμούς ως «πράσινη» λύση χαμηλών εκπομπών, ικανή να προσφέρει σταθερή και καθαρή ηλεκτροπαραγωγή ως εναλλακτική στα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, τα μεγάλα πυρηνικά ατυχήματα του παρελθόντος, όπως στο Τσερνόμπιλ και τη Φουκουσίμα, εξακολουθούν να τροφοδοτούν έντονες ανησυχίες για την ασφάλεια της τεχνολογίας και τα όρια της «πράσινης» ταυτότητάς της.
