Γράφει η Μπαλαντέ Ζωή
Ψυχολόγος BSc, MSc- Εκπ. Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
Με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα με τη 19χρονη Μυρτώ στην Κεφαλονιά, η δημόσια συζήτηση γεμίζει —δικαίως— με οργή και θλίψη. Ωστόσο, πέρα από τη συναισθηματική αντίδραση, αξίζει να σταθούμε σε ένα πιο δύσκολο αλλά ουσιαστικό ερώτημα: πώς φτάνουμε στο σημείο να αφήνεται ένας άνθρωπος αβοήθητος;
Η εύκολη απάντηση είναι να εστιάσουμε αποκλειστικά στα πρόσωπα που εμπλέκονται. Όμως η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν διαμορφώνεται σε κενό. Διαμορφώνεται μέσα σε σχέσεις, σε ομάδες, σε κοινωνικά πλαίσια που —άλλοτε πιο εμφανώς και άλλοτε πιο σιωπηρά— επηρεάζουν το πώς αντιλαμβανόμαστε τον άλλον και την ευθύνη μας απέναντί του.
Όταν ένας άνθρωπος βρίσκεται σε ευάλωτη θέση και οι γύρω του δεν ανταποκρίνονται, δεν πρόκειται μόνο για έλλειμμα ενσυναίσθησης. Συχνά, η ευθύνη διαχέεται: κανείς δεν αισθάνεται αποκλειστικά υπεύθυνος και, τελικά, κανείς δεν παρεμβαίνει. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες, η αδράνεια δεν βιώνεται ως επιλογή, αλλά σχεδόν ως «ουδέτερη στάση».
Το ανησυχητικό είναι ότι αυτό το μοτίβο δεν εμφανίζεται μεμονωμένα. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε όλο και συχνότερα περιστατικά όπου η αδιαφορία, η αποφυγή εμπλοκής και η μετατόπιση ευθύνης περνούν σχεδόν απαρατήρητες. Σε ένα περιβάλλον όπου η καθημερινή έκθεση σε σκληρές εικόνες μειώνει την ευαισθησία, όπου η ευθύνη εύκολα μεταφέρεται «σε κάποιον άλλον» και όπου η εγγύτητα με τον συνάνθρωπο μοιάζει να αποδυναμώνεται, η μη αντίδραση αρχίζει να κανονικοποιείται.
Και ίσως εκεί βρίσκεται το πιο δύσκολο σημείο να αναγνωρίσουμε: ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν μας είναι τόσο ξένες όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο «τι συνέβη;», αλλά «τι επιτρέπουμε να συμβαίνει χωρίς να το αμφισβητούμε;».
Γιατί μια κοινωνία που συνηθίζει την αδιαφορία, που ανέχεται τη σιωπηρή αποφυγή ευθύνης και που δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στην ευαλωτότητα του άλλου, δημιουργεί —έστω και άθελά της— τις συνθήκες μέσα στις οποίες τέτοια περιστατικά μπορούν να υπάρξουν.
Η κατανόηση δεν μειώνει την ευθύνη. Τη διευρύνει.
