Δεν μου φεύγει από το μυαλό η σκέψη ότι η κάθε γιορτή γυρίζει σα σβούρα γύρω από το στόμα μου. Και κατ’ επέκταση και γύρω από το σώμα μου: Τι θα φάω, τι έφαγα, γιατί το έφαγα και όλα καταλήγουν στο «από Δευτέρα το ράβω».
Δε νιώθω μόνη σε αυτό: Οι φίλες περισσότερο και οι φίλοι λιγότερο επίσης τρώνε με ενοχές. «Τρώμε και μας τρώει», κορίτσια τους λέω καμιά φορά και γελάμε. Θυμόμαστε ότι παλιά χαιρόμασταν τις Πασχαλιές και ποτέ μα ποτέ δεν κάναμε δίαιτες –μια φίλη μόνο μετρούσε θερμίδες με εργαλείο ένα λιλιπούτειο βιβλιαράκι. Όμως χορεύαμε, περπατούσαμε πολύ για να πάμε Σχολή, δουλειά, στις υποχρεώσεις μας. Α! ναι! Και ερωτευόμασταν τόσο που το στομάχι γινόταν κόμπος. Λίπος δε στεκόταν στο σκαρί μας τότε.
Μετά ήρθαν οι συγκατοικήσεις και τα γκουρμέ μαγειρέματα, οι γάμοι και τα παιδιά, οι κρατήσεις σε εστιατόρια αντί για τα κλαμπ… Σήμερα ακόμη και μία ταινία στον κινηματογράφο ή ένα θεατρικό έργο δεν πάει κάτω μόνο του: θέλει και το εστιατόριο σαν συνέχεια για να συζητήσεις αυτό που είδες μεταξύ τυρού και αχλαδίου. Και δωρίστηκαν τα ρούχα μας, αφού περίμεναν για καιρό στις ντουλάπες μήπως και μας ξαναταιριάξουν και πάθαμε και λίγο «ίνστα» κατάθλιψη με ψευτοζωές και ψευτοεμφανίσεις ημι-γνωστών και αγνώστων. Και άντε δίαιτες-αστραπή και προγράμματα «κέτο» και μετά διαλειμματική δίαιτα και εξάντληση.
Εκπαιδεύοντας την Ελένη
«Η σωστή δίαιτα δε θέλει απαγορεύσεις, αλλά προϋποθέσεις», λέει κατευνάζοντας τις ενοχές μου η Μαγδαληνή Αραβίδου, Διατροφολόγος MSc. Μιλάμε αρχές Μεγάλης Εβδομάδας για δίαιτες και διατροφές. Οι διατροφολόγοι αποφεύγουν τη λέξη «δίαιτα» προτιμώντας τη «διατροφή», όμως εγώ επιμένω να τη χρησιμοποιώ γιατί δίαιτα στην αρχαία ελληνική σήμαινε τον συνολικό τρόπο ζωής. Νομίζω ότι συμφωνεί και η Μαγδαληνή. Αν όχι στη χρήση της λέξης σίγουρα στο νόημά της, στις παρεμβάσεις, δηλαδή, στον τρόπο ζωής και σε μία διατροφή χωρίς μεγάλες στερήσεις. Και εξηγεί:
«Όταν τρώμε λιγότερο από τις ανάγκες μας, στερούμαστε και σε επίπεδο φυσιολογίας αλλά και ψυχικής αντοχής. Γι’ αυτό και οι πιο “αποτελεσματικές” –σε πολλά εισαγωγικά– δίαιτες, δεν μπορούν να διαρκέσουν περισσότερο από δύο ή τρεις μήνες, χωρίς κόπωση. Ξέρουμε οι διατροφολόγοι ότι συχνά μετά από στερητικές δίαιτες ακολουθούν φάσεις με επεισόδια υπερφαγίας ή βουλιμίας, καθώς το στερημένο άτομο δεν μπορεί να οριοθετήσει την πείνα του ή τη λαχτάρα του για ορισμένες τροφές. Η υπερφαγία είναι η “απάντηση” του οργανισμού στη στέρηση όχι μόνο της τροφής αλλά και της τέρψης που αυτή μας δίνει».
Οπότε τι κάνουμε; «Εκπαιδευόμαστε και παρακολουθούμε τις διατροφικές μας συνήθειες», μου απαντάει. Η συνομιλήτριά μου πιστεύει σθεναρά ότι πρέπει να αναλαμβάνουμε τον εαυτό μας σαν να είμαστε οι ίδιοι «κηδεμόνες» μας: «Καθοδηγούμε τον “δεκάχρονο” εαυτό μας, που ακόμη δεν έχει αποκτήσει κακή σχέση με το φαγητό, αλλά ούτε και με το σώμα του, σαν να είμαστε ειδικευμένοι διαιτολόγοι. Θα προτείναμε σε ένα δεκάχρονο παιδί διαλειμματικές δίαιτες και αφαγίες;», ρωτάει ρητορικά και συνεχίζει: «Αν στερείς τροφές από ένα δεκάχρονο παιδί, είναι σαν να του λες ότι θα πρέπει να ντρέπεται για το σώμα του. Ενώ η δουλειά σου σαν διατροφολόγος είναι να απενοχοποιείς τον άνθρωπο που θέλει να αποκτήσει μία πιο ωφέλιμη για τον οργανισμό του σχέση με το φαγητό, χωρίς να στερείται την ευχαρίστηση. Ο άνθρωπος, πέρα από την ανάγκη να ικανοποιήσει την πείνα του, ζητάει και την τέρψη. Παρότι το ψάρι με το μπρόκολο είναι, κατά τη γνώμη μου, πεντανόστιμα, θέλουμε να φάμε και πατατάκια. Αν δεν έχουμε φάει κι δεν έχουμε ενυδατωθεί ή κάνουμε δίαιτες που απαιτούν να μείνεις νηστικός για ώρες, θα πέσουμε με τα μούτρα στα διάφορα σνακ για να ικανοποιήσουμε και την πείνα, αλλά και την ανάγκη μας για τέρψη».
Απαγορεύονται οι απαγορεύσεις
Μιλάμε με τη Μαγδαληνή μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα, που αν και περίοδος στέρησης και νηστείας για κάποιους, για τους περισσότερους είναι τα «προεόρτια». Η Μαγδαληνή δε διαχωρίζει γιορτές και καθημερινές αλλά υποχωρεί στο αίτημά μου για έναν μπούσουλα διατροφής, ώστε να μην πάρουμε βάρος και μπούμε ξανά στον κύκλο της ενοχής με απαγορεύσεις και αυτοτιμωρίες.
«Καταρχήν δεν απαγορεύουμε. Το μόνο που απαγορεύεται είναι τα ναρκωτικά….». «Το αλκοόλ;», ρωτάω αλλά είναι μεγάλη κουβέντα και θα την πιάσουμε άλλη φορά. Θα πει όμως: «Δεν μπορεί κάποιος να κόβει από το φαγητό του για να πίνει αλκοόλ ή για να φάει τεράστιες μερίδες γλυκών. Αν θέλουμε να είμαστε υγιείς, τρώμε στα πλαίσια σωστής και ισορροπημένης διατροφής. Και ενυδατωνόμαστε: Πίνουμε οπωσδήποτε δώδεκα ποτήρια νερό. Ξεδιψάμε με νερό και “ξεπεινάμε” με φαγητό».
«Και στις γιορτές τι κάνουμε;», αναρωτιέμαι φωναχτά: «Στις γιορτές και στις καθημερινές είναι σημαντικό να τρώμε ανά 3-4 ώρες φροντίζοντας ώστε τα γεύματά μας να είναι μεικτά, δηλαδή να περιέχουν και πρωτεΐνες και υδατάνθρακες και τρόφιμα με φυτικές ίνες και βιταμίνη C. Ο συνδυασμός αυτός προκαλεί πιο εύκολα κορεσμό. Χορταίνεις και δεν είσαι επιρρεπής στο δίχως όρια φαγοπότι. Ακόμη, “φρένο” στην υπερβολική όρεξη είναι να τρως μέσα στην ημέρα σου ένα ισοδύναμο γάλακτος (γάλα, γιαούρτι ή κεφίρ) και τέσσερα ισοδύναμα φρούτου. (Ενδεικτικά: ένα μέτριο φρούτο όπως μήλο, πορτοκάλι ή μπανάνα ή τέσσερα βερύκοκα, δύο δαμάσκηνα, ένα φλιτζάνι φράουλες, μία χούφτα σταφίδες, μία φέτα καρπούζι ή πεπόνι…. ). Αν δεν βρίσκεσαι σε ένα πρόγραμμα διατροφής και απλώς δεν θέλεις να το παρακάνεις στο πασχαλινό τραπέζι ή σε οποιοδήποτε κάλεσμα που μπορεί να καταλήξει σε “κραιπάλη” καλό είναι να έχεις καταναλώσει τρία σταθερά γεύματα: Ένα γιαούρτι με μήλο και μέλι, μία μπανάνα με επτά αμύγδαλα και ένα τοστ με πέντε ντοματίνια. Αν φας έστω δύο από τα τρία αυτά γεύματα, τα διατροφικά “λάθη” στο πασχαλινό τραπέζι δεν σε βλάπτουν. Δεν παχαίνουμε από αυτό που κάνουμε μία ή δύο φορές αλλά από αυτό που γίνεται η ρουτίνα μας».
Το εργαλείο της αυτό-καταγραφής
Η Μαγδαληνή Αραβίδου προτείνει στους ανθρώπους που θέλουν να χάσουν βάρος να χρησιμοποιήσουν το εργαλείο του self monitoring, μία μέθοδο που τα τελευταία χρόνια πρωταγωνιστεί σε πολλές μελέτες. Σε μία από αυτές αναφέρεται ότι η αυτοπαρακολούθηση αποκαλύπτει προβληματικές συμπεριφορές, παρέχει πραγματικές και συγκεκριμένες πληροφορίες, προτρέπει τους ανθρώπους να αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους και αυξάνει τη συνείδηση των ατόμων σχετικά με την υγεία και την ευεξία τους.
Τετράδιο έχεις; Πάρε και μολύβι και γράψε: «Απόψε που έχω έναν πόνο στην καρδιά, θέλω μια μαμαδίστικη μακαρονάδα με κιμά». Σας έχει τύχει να το σκεφτείτε. Έτσι δεν είναι; Ε, τώρα το συνειδητοποιείτε.
