Νικόλας Κουτσοδόντης
Το «Λάρισα κλπ» συνιστά τον εικοστό ποιητικό σταθμό του σπουδαίου Λαρισαίου ποιητή και γιατρού Σωτήρη Παστάκα, πνευματικού μέντορα μιας μεγάλης σειράς σύγχρονων Ελλήνων ποιητών και ποιητριών.
Είναι λίγες οι φορές που ένας τόπος και οι άνθρωποί του έχουν το προνόμιο να μεγαλύνονται, πρωταγωνιστώντας σε μια ποιητική συλλογή γεμάτη αλήθεια και συγκίνηση, όπου το ένα μετά το άλλο τα ποιήματα, δεξιπλώνουν ολόκληρη την ανθρωπογεωγραφία της τρίτης μεγαλύτερης πόλης της χώρας και ο,τι συνέλεξε με ιδιαίτερη φροντίδα και οξεία ματιά ο μεγάλος ποιητής.
Γράφει ο Παστάκας: «τα κρυφά χαμόγελα η μισή καλημέρα/ η αποστροφή του βλέμματος/ ο νεαρός με τα βαμμένα χείλη/ τα πιτσιρίκια ραπάρουν στο πεζούλι/ πλάτη το Αρχαίο Θέατρο/ πλήθος Λαρισαίων συρρέουν/ στα τσιπουράδικα και τα καφέ/ όλοι κάνουμε λάθη στις σχέσεις μας», και μέσα σε αυτούς τους στίχους μας προσφέρεται το μωσαϊκό της πόλης- η νεότητά της, οι μικροέγνοιες και μικροχειρονομίες της καθημερινής συναναστροφής.
Τα ποιήματα είναι οικεία και ζεστά: «Ο μπακάλης παντρεύει την κόρη/και μου έκανε δώρο χυμό πορτοκάλι/ Όλυμπος του ενός λίτρου», μας λέει και κανείς αναγνωρίζει ολοκάθαρα τις πιο λεπτές πτυχές της πόλης-τους δρόμους της, τις περιοχές και τις στάσεις λεωφορείων της (στάση Σεφέρη, Αρχαίο Θέατρο, Πάρκο Αλκαζάρ, η οδός Κάλβου και η οδός Σολωμού, κοντά στον σιδηρόδρομο) που από άκρη σε άκρη αποκαλύπτονται στα ποιήματα. Η ποίηση του Παστάκα λαμπραίνει κάθε μικρό χρηστικό αντικείμενο, κάθε εμπορευματικό προϊόν του συρμού, αποδεικνύοντας και έτσι πως αποτελεί ένα από τα κορυφαία δείγματα ελληνικής ποίησης, που κρατά από τη διεθνή κληρονομιά των Αμερικανών beat ποιητών.
Ο Άλεν Γκίνσμπεργκ, τα αστικά τοπία του Φρανκ Ο’ Χάρα ή ακόμα, η ανατρεπτικότητα του Τζακ Χίρσμαν -με τον οποίο δένονταν, άλλωστε, με φιλία και έχει την τιμητική του αναφορά σε ένα ποίημα- φτάνοντας ως τον Γκρέγκορυ Κόρσο και τον Τσάρλς Μπουκόφσκι, όλοι τους μοιάζουν να συνοδοιπορούν με τον Λαρισαίο ποιητή, σε μια γενεαλογία πόσης, μέθης κι ευωχίας, γιατι άλλωστε «το ουίσκι σερβίρεται με πρόβειο κεμπάπ».
Το σουλάτσο στους δρόμους, τα μαγαζιά, οι παρέες ηχούν μέσα στα ποιήματα, μαζί και η ιδιαίτερη ειρωνεία, ο ευφυής αυτοσαρκασμός του Παστάκα. Φαίνεται πως ο Παστάκας “καταχεριάζει” με απολαυστικό τρόπο και με τρυφερότητα τόσο την Λάρισα όσο και τον ίδιο του τον εαυτό. Η ποίηση του Παστάκα έχει ακόμη μεγαλύτερη συγκίνηση όταν μιλά για μέλη της οικογένειας του, την μητέρα, τη σύζυγο του, αλλά και όταν μιλάει για το γήρας, πάντοτε όμως είναι μια ποίηση που αφορά και προσβλέπει στο μέλλον: “Ας διάβαζα το πρώτο ποίημα που γράφει/ απόψε το βράδυ ένα αγόρι εννιά χρονών/ στην Καλιπεύκη Νόμπελ το 2075”. Ποίηση κατακλυσμιαία και μοναδική.
Δείγμα γραφής:
Γειτόνισσες
Εδώ πέρα οι μανάδες κοιμούνται
σε αναμμένα κάρβουνα
πίνουν τον καφέ τρεις-τρεις
βάφουν η μία τα μαλλιά της άλλης
πηγαίνουν μαζί στη λαϊκή
και γυρίζουν με φορτωμένα καροτσάκια
δανείζονται ζάχαρη λεμόνια ταπεράκια
μαντάρουν σε ποδοκίνητες Singer
κάνουν εκδρομές σε μοναστήρια
μεγαλώνουν ορτανσίες μπιγκόνιες
ταπεινά γεράνια και πετούνιες
οι γιοι τους σκοτώνονται
απ’ τα μηχανάκια οι κόρες από καύλα
οι άντρες από χοληστερίνη
καρκίνους στον προστάτη
παίρνουν το αστικό τέσσερα
η μόνη γραμμή που κάνει στάση
στο Παλιό Γενικό Νοσοκομείο
στο Πανεπιστημιακό και στο Νεκροταφείο
στρώνουν καμιά μπιρίμπα
βάζουν μοσχοκάρυδο στο κοκκινιστό.
Ο Σωτήρης Παστάκας (ποιητής, μεταφραστής, δοκιμιογράφος, ραδιοφωνικός παραγωγός, πεζογράφος, δάσκαλος βιωματικής γραφής, ανθολόγος), γεννήθηκε το 1954 στη Λάρισα, όπου και ζει. Σπούδασε Ιατρική στη Ρώμη. Για 30 χρόνια εργάσθηκε ως ψυχίατρος στην Αθήνα. Έχει εκδώσει πάνω από 40 βιβλία και ίδρυσε τέσσερα ηλεκτρονικά περιοδικά (Ποιείν, Θράκα, Φτερά χήνας, Εξιτήριον) και το Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης. Έχει μεταφραστεί σε 20 γλώσσες και έχει διαβάσει ποιήματά του σε διάφορα διεθνή φεστιβάλ ποίησης (Σαν Φρανσίσκο, Σαράγιεβο, Σμύρνη, Ρώμη, Νάπολη, Σιένα, Κάιρο, Κωνσταντινούπολη, Καράκας κτλ.). Τέσσερις ποιητικές συλλογές (Corpo a corpo, Jorge, Monte Egaleo, Isola di Chios) εκδόθηκαν στην Ιταλία, όπου κέρδισε το βραβείο NordSud το 2016, μία στις ΗΠΑ (Food Line) και μία στην Ισπανία (Cuerpo a cuerpo). Το 2019 δώρισε τη βιβλιοθήκη του στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ραψάνης. Είναι μέλος από το 1994 της Εταιρείας Συγγραφέων. Στο ενδέκατο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης το 2023, του απονεμήθηκε το βραβείο «Μάκης Λαχανάς» για «τη συνολική του προσφορά στην Ελληνική ποίηση».
