Οι απαγορεύσεις ενίοτε χρειάζονται καθώς οριοθετούν το πλαίσιο κάποιων κανόνων, οι οποίοι με τη σειρά τους να προστατεύουν και να διαπαιδαγωγούν τους νέους. Ωστόσο στα ζητήματα που ανάγονται στο ήθος, την ανατροφή, την κοινωνικοποίηση και τη ρύθμιση των συμπεριφορών, η επικράτηση του νόμου έναντι του ήθους, ίσως, είναι επικίνδυνη για τη δημοκρατία.
Επίσης, η απαγόρευση συχνά έρχεται ως αποτέλεσμα της αδυναμίας των θεσμών και των κοινωνικών να διαχειριστούν ένα ζήτημα με άλλους τρόπους και αναγκάζονται να καταφύγουν στην καταστολή.
Επιπλέον, εστιάζει, έστω προστατευτικά, στο άτομο κι όχι στις πηγές του προβλήματος. Στις οποίες συγκαταλέγονται καταρχάς οι ίδιες οι πλατφόρμες, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί με ένα τρόπο που δημιουργεί εθισμούς. Συγκαταλέγονται βεβαίως οι κοινωνικοί παράγοντες, οι οποίοι πάνε χέρι χέρι με την εκπαίδευση, την οικογένεια, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και εσχάτως την «εισβολή» της τεχνητής νοημοσύνης.
Γενικότερα, προσωπικά, με προβληματίζει το γεγονός ότι ζητήματα που αφορούν τις συμπεριφορές κανονικοποιούνται μέσω του νόμου. Είναι πολύ διαφορετικό τα όρια να τα θέτει η ίδια η κουλτούρα, η διαγωγή, το θεσμικό πλαίσιο, από το να τα θέτει ο νόμος. Όποτε ο νόμος εισχωρεί σε ηθικά ζητήματα, τότε αφενός καταγράφεται η αδυναμία της κοινωνίας να λειτουργεί θεσμικά και ακόμη χειρότερα καταγράφεται η πρόθεση του κράτους να ελέγξει τις συμπεριφορές -και μέσω αυτών τις συνειδήσεις- κι όχι να τις προστατεύσει. Είναι ξεκάθαρα ζήτημα βιοεξουσίας, δηλαδή σύγχρονων μορφών εξουσίας που ελέγχουν και ρυθμίζουν την ύπαρξη, την υγεία, τη σεξουαλικότητα, και τη γενικότερη ευζωία των ανθρώπων. Διαχρονικά στην Ελλάδα -κι όχι μόνο- ο έλεγχος αυτός διέρχεται δια μέσου διαφόρων κινδύνων, από τα ναρκωτικά, τη βία και το μπούλινγκ, έως τον εθισμό από το διαδίκτυο. Και παρότι οι κίνδυνοι είναι υπαρκτοί, με ιδιαίτερη επιμέλεια χρησιμοποιούνται κάθε φορά ως φόβητρο προκειμένου, μέσω της καταστολής, να ελεγχθούν οι συνειδήσεις των ανθρώπων. Οι φοβισμένοι πολίτες εκχωρούν πιο εύκολα την ελευθερία τους στα χέρια των άλλων.
Σίγουρα πάντως με ή χωρίς τον περιορισμό ή την απαγόρευση της χρήσης των πλατφορμών τα θέματα και τα ζητήματα των παιδιών και των εφήβων παραμένουν τα ίδια. Το ζήτημα της ανατροφής τους παραμένει ένα ζωτικό κομμάτι κάθε κοινωνίας, καθώς τα παιδιά συνιστούν το μέλλον τους. Με ποια νοήματα τροφοδοτούνται οι νέοι, ποιο είναι το επίπεδο της παιδείας και της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Ποια είναι τα επίπεδα του άγχους στην ελληνική οικογένεια, τόσο σε σχέση με τη γονεϊκότητα, όσο και γενικότερα με θέματα επιβίωσης;
Αναζητώντας τους λόγους του εθισμού, γιατί αυτό είναι το πρόβλημα, δεν προκύπτει ως βασική αιτία η χρήση μιας πλατφόρμας ή η ενασχόληση με τα διαδικτυακά παιχνίδια, αλλά οι αιτίες διακλαδώνονται μεταξύ της ποιότητας των ανθρώπινων σχέσεων, της γενικότερης κουλτούρας, των μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων και της λειτουργίας των θεσμών του κράτους ως προστατευτικούς παράγοντες κι όχι ως μηχανισμούς αναπαραγωγής των ανισοτήτων.
Με την απαγόρευση, ίσως, η πολιτεία να δίνει ένα σωστό μήνυμα, ότι η ζωή είναι αλλού, όμως, όπως κάθε τέτοιου είδους απαγορεύσεις, οριοθετεί ως απριόρι κακή την τεχνολογία. Και αυτό το μήνυμα είναι επικίνδυνο για μια γενιά που θα ζήσει τεχνολογικά θαύματα. Η σχέση του ανθρώπου με τον εαυτό του και τους άλλους αλλάζει δραματικά με την εισχώρηση της τεχνητής νοημοσύνης και τα άλματα που κάνει η επιστήμη και οι νέοι χρειάζεται να εκπαιδευτούν σ’ αυτόν τον νέο κόσμο από μικροί. Χρειάζεται να μάθουμε στα παιδιά να ζουν σ’ αυτό τον κόσμο, αφού πρώτα μάθουμε τα όρια του και θα κινούμαστε και εμείς λειτουργικά σ’ αυτόν.
Ο εθισμός από το διαδίκτυο αποτελεί την κορυφή ενός παγόβουνου. Εάν κατασταλεί δίχως να επιλυθούν οι αιτίες, κοινωνικές-οικογενειακές-ψυχικές- που τον δημιουργούν, υπάρχουν πιθανότητες οι αιτίες αυτές να εκβάλλουν σε άλλα συμπτώματα, όπως η βίαιη συμπεριφορά, η κατάθλιψη, οι ουσίες, κ.ο.κ.
Σε κάθε περίπτωση λοιπόν, καλωσορίζοντας και περιμένοντας τις εξειδικεύσεις του νόμου, γιατί έτσι όπως ανακοινώθηκε βιαστικά δεν γνωρίζουμε τίποτα ακόμη, το σημαντικό είναι, για να λειτουργήσει θετικά, να ρίξουμε και μια ματιά στα υπόλοιπα. Πώς δηλαδή θα γεμίσουν τον χρόνο τους αυτά τα παιδιά; Πώς θα γεμίσουν την πλήξη τους, πώς θα απαλύνουν τη θλίψη τους και πώς θα καταλαγιάσουν το θυμό τους. Κυρίως πώς μπορούν να φανταστούν τον εαυτό τους και να ονειρεύονται το μέλλον τους.
Για να έχει νόημα το παρόν που ζουν και να οραματίζονται το μέλλον τους χρειάζονται πολλά περισσότερα από ένα μέτρο κι ένα νόμο.
Εάν δεν δούμε τον εθισμό ως σύμπτωμα μιας γενικότερης δυσλειτουργίας, τότε ο κίνδυνος είναι να αντιμετωπίσουμε το σπυρί κι όχι τους λόγους που βγήκε. Επομένως μπορεί να καταστείλουμε το συγκεκριμένο πρόβλημα, αλλά αυτό να υποβόσκει και να γεννά νέα συμπτώματα, νέα σπυριά. Επίσης ο κίνδυνος είναι να παθολογικοποιούμε τις συμπεριφορές των παιδιών, να τους κολλάμε την ταμπέλα του προβληματικού, ή ακόμη χειρότερα του ψυχικά αδύναμου ή ασθενή και φυσικά να μη βοηθάμε έτσι στην ανεύρεση ουσιαστικών λύσεων.
Ποιες λύσεις;
Φανταστείτε ένα σχολείο που η βεντάλια των γνωστικών αντικειμένων είναι μεγάλη και κρατάει το ενδιαφέρον των παιδιών σε υψηλό επίπεδο. Ένα σχολείο που διδάσκει στα παιδιά πώς να μαθαίνουν, πώς να συνεργάζονται, πώς να λειτουργούν ισότιμα και ομαδικά. Φανταστείτε προηγουμένως οι οικογένειες και οι τοπικές κοινωνίες να λειτουργούν αντίστοιχα με τον ίδιο τρόπο. Θα μου πείτε μεγαλεπήβολο και ασαφές. Ωστόσο είναι καλύτερα να λειτουργούμε με γνώμονα αυτή την αλήθεια, παρά πυροσβεστικά ή κατασταλτικά. Ας αφήσουμε αυτή τη λειτουργία για να ρυθμίσουμε τις ελάχιστες συμπεριφορές κι όχι το σύνολο των ανθρώπων.
Κάτι ανάλογο ζήσαμε για πρώτη φορά την περίοδο της πανδημίας, όπου σε καραντίνα μπήκαν οι υγιείς. Για την προάσπιση του γενικότερου συμφέροντος μεν, αλλά μέσω της χειραγώγησης των πολλών. Έτσι επιχειρείτε αντιστοίχως η απαγόρευση ως προληπτικό μέτρο για το καλό όλων, μέσω όμως της αντίστοιχης χειραγώγησης της συμπεριφοράς, μέσω του νόμου κι όχι του ήθους.
Τέλος για φανταστείτε να επιβληθεί ο νόμος. Ποιες θα είναι οι κυρώσεις για τους παραβάτες και για τους γονείς τους; Θα τους επιβάλλονται διοικητικά πρόστιμα -και για μια ακόμη φορά θα επιβαρύνονται οικονομικά- ή θα τους επιβάλλονται άλλες ποινές εξίσου επιβαρυντικές. Γ
Γιατί ένα είναι σίγουρο, η παιδική και εφηβική παραβατικότητα, αν δεν αντιμετωπιστεί σε βάθος, θα παράγει νέες μορφές αντίδρασης. Πώς θα ανακάμπτονται με βάση το νέο νόμο;
Προσωπικά πιστεύω ότι όταν ο νόμος επιβάλλεται για να ρυθμίσει συμπεριφορές είναι αντιδημοκρατικός νόμος, ωστόσο σε περίπτωση που επιβληθεί θα πρέπει να γίνει παράλληλα με τη θεσμική του θωράκιση. Δηλαδή, περισσότερη φροντίδα και υποστήριξη στην ελληνική οικογένεια και το σχολείο, από ειδικούς ψυχικής υγείας. Τουλάχιστον αυτό, διότι τα μεγάλα και θεσμικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας είναι μια άλλη συζήτηση.
Τέλος, όσες κι αν είναι οι μακροπρόθεσμες προσπάθειες επίλυσης του προβλήματος και βαθιές οι κοινωνικές του ρίζες, όταν το πρόβλημα χτυπήσει την πόρτα της δικής σου οικογένειας τότε η άμεση αναζήτηση βοήθειας είναι το πρώτο αποφασιστικό βήμα. Αυτό οφείλει να κάνει κάθε οικογένεια για το δικό της παιδί και για τη δική της αρμονία. Αυτό που οφείλει να κάνει η πολιτεία είναι να βάλει ένα φρένο στην ανεξέλεγκτη λειτουργία των πλατφορμών, διότι αλωνίζουν στις παιδικές ψυχές, δίχως να λογοδοτούν σε κανέναν. Η πολιτεία μπορεί και πρέπει να θέσει τους δικούς της κανόνες και να σταματήσει να απαιτεί από τον καθένα πολίτη ξεχωριστά να αντέχει τις προκλήσεις και τις πιέσεις από τον αχανή κόσμο του διαδικτύου.
