Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι έμαθαν με έκπληξη τη Μεγάλη Δευτέρα την πληροφορία που ερχόταν από το Ιράν κι ενώ πλησίαζε η λήξη του τελεσιγράφου του Ντόναλντ Τραμπ στην Τεχεράνη: Ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έδωσε κατεύθυνση υπέρ της κατάπαυσης του πυρός στους Ιρανούς διαπραγματευτές, για πρώτη φορά από την έναρξη της σύγκρουσης πριν από πεντέμισι εβδομάδες.
Τη σχετική αποκάλυψη κάνει σημερινό δημοσίευμα της ιστοσελίδας Axios, που επικαλείται τρεις πηγές, μεταξύ των οποίων ένας Ισραηλινός και ένας περιφερειακός αξιωματούχος.
Την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος απειλούσε με «αφανισμό τον ιρανικό πολιτισμό» και οι στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ ήταν σε απόλυτη ετοιμότητα για την έναρξη εκτεταμένων επιχειρήσεων, το διπλωματικό παρασκήνιο ήταν πολύ έντονο και έδειχνε ολοένα και περισσότερο προς την επίτευξη συμφωνίας ανακωχής, όσο περνούσαν οι ώρες.
Ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, φερόταν «πολύ θυμωμένος» με το σχέδιο 10 σημείων της Τεχεράνης και είχε σπεύσει να πραγματοποιήσει σειρά τηλεφωνικών επαφών με όλες τις πλευρές. Δήλωσε στους μεσολαβητές ότι η ιρανική αντιπρόταση ήταν «μια καταστροφή», δήλωσε στο Axios πηγή με άμεση γνώση.
Αυτό ξεκίνησε μια «χαοτική» ημέρα τροποποιήσεων, με τους Πακιστανούς διαμεσολαβητές να διακινούν νέα σχέδια μεταξύ του κ. Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί, και τους Αιγύπτιους και Τούρκους υπουργούς Εξωτερικών να προσπαθούν να βοηθήσουν στη γεφύρωση των κενών.
Μέχρι το βράδυ της Μεγάλης Δευτέρας, οι μεσολαβητές είχαν την έγκριση των ΗΠΑ για μια ενημερωμένη πρόταση για εκεχειρία δύο εβδομάδων. Στη συνέχεια, ήταν στο χέρι του υιού Χαμενεΐ –ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Μεγάλη Δευτέρα και τη Μεγάλη Τρίτη– να λάβει μια απόφαση.
Κατά την αμερικανική ιστοσελίδα, η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν ήταν αναγκαστικά μυστική, αλλά και έντονη. Αντιμέτωπος με την ενεργό απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ επικοινωνούσε κυρίως μέσω διαμεσολαβητών που περνούσαν σημειώματα.
Δύο πηγές περιέγραψαν την οδηγία του Χαμενεΐ προς τους διαπραγματευτές του να καταλήξουν σε συμφωνία έως «την άρση του αδιεξόδου». Αυτό ενδεχομένως και να εξηγεί την αναφορά του Τραμπ σε «νέα ιρανική ηγεσία», τη Μεγάλη Τρίτη.
Ρόλος Αραγκτσί
Η περιφερειακή πηγή (που μπορεί, κατά το δημοσίευμα, να προέρχεται από την Τουρκία) ανέφερε ότι ο Α. Αραγκτσί έπαιξε επίσης κεντρικό ρόλο τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στην πίεση των διοικητών των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχτούν μια συμφωνία.
Η Κίνα συμβούλευε επίσης το Ιράν να αναζητήσει μια έξοδο, πράγμα που αναγνώρισε και ο ίδιος ο Τραμπ μετά τη σύναψη της συμφωνίας.
Αλλά εντέλει, όλες οι σημαντικές αποφάσεις προχθές, Μ. Δευτέρα, και χθες, Μ. Τρίτη, λαμβάνονταν από τον Χαμενεΐ. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», ανέφερε η περιφερειακή πηγή στο Axios.
Ετσι, την ώρα που οι πληροφορίες από την Ουάσιγκτον έκαναν λόγο για διακοπή των συνομιλιών εκ μέρους της Τεχεράνης, στην πραγματικότητα εξελίσσονταν εντονότατες διεργασίες για τη σύναψη της συμφωνίας καθ’ όλη τη Μεγάλη Τρίτη, ενώ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου ήταν σε διαρκή επικοινωνία με την αμερικανική πρωτεύουσα. Πάντως, οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν ότι είχαν χάσει τον έλεγχο της διαδικασίας, προσθέτει το ρεπορτάζ.
Τελικά μερί τις 7 μ.μ. (ώρα Αμερικής) τη Μεγάλη Τρίτη γινόταν σαφές ότι υπήρχε συμφωνία των δύο πλευρών (Ιράν και ΗΠΑ) για ανακωχή δύο εβδομάδων. Μερικές ώρες αργότερα αποκάλυψε λεπτομερώς την πρόταση εκεχειρίας ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σαμπάζ Σαρίφ, καλώντας τις δύο πλευρές να την αποδεχθούν.
Τότε ο Τραμπ άρχισε αμέσως να λαμβάνει κλήσεις και μηνύματα από συμμάχους-γεράκια, όπως τους περιγράφει το Axios, και έμπιστούς του ανθρώπους που τον παρότρυναν να την απορρίψει.
Τέτοια ήταν η σύγχυση γύρω από τον τρόπο σκέψης του Τραμπ, ακόμη και μεταξύ των στενών συνεργατών του, ώστε πολλοί άνθρωποι που είχαν μιλήσει με τον Αμερικανό πρόεδρο μόλις μία ή δύο ώρες νωρίτερα εξακολουθούσαν να πιστεύουν ότι θα απέρριπτε την προσφορά κατάπαυσης του πυρός – μέχρι που την αποδέχτηκε.
Με Νετανιάχου
Λίγο πριν δημοσιεύσει την απάντησή του, ο Τραμπ μίλησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του να τηρήσει την κατάπαυση του πυρός.
Στη συνέχεια μίλησε με τον Πακιστανό στρατάρχη, Ασίμ Μουνίρ, για να κλείσει τη συμφωνία.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να αποσυρθούν 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ.
Ο κ. Αραγκτσί ακολούθησε, δηλώνοντας ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ σε σκάφη στην περιοχή «σε συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν».
Επίσης, ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios πως ο Νετανιάχου είχε λάβει διαβεβαιώσεις ότι οι ΗΠΑ θα επιμείνουν στις ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του υλικό, να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και να εγκαταλείψει την απειλή των βαλλιστικών πυραύλων.
