Μια από τις πιο «επίμονες» διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας παραμένει η φοροδιαφυγή– παρά τον περιορισμό της- επισημαίνει η Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία μάλιστα αναφέρει στην ετήσια έκθεσή της, συγκεκριμένες δραστηριότητες που το φαινόμενο είναι εντονότερο, όπως αυτές των ελευθέρων επαγγελματιών και αυτοαπασχολούμενων, κλάδοι όπου οι συναλλαγές πραγματοποιούνται σε μεγάλο βαθμό με μετρητά και οι δυνατότητες ελέγχου παραμένουν περιορισμένες.
Κατονομάζει, μεταξύ άλλων, επαγγέλματα όπως υπηρεσίες υγείας και νομικές υπηρεσίες, τεχνικά επαγγέλματα (μηχανικοί, εργολάβοι), προσωπικές υπηρεσίες (κομμωτήρια, συνεργεία, επισκευές), καθώς και τμήματα της εστίασης και του λιανικού εμπορίου, όπου η εκτεταμένη χρήση μετρητών διευκολύνει την απόκρυψη εισοδημάτων.
Επειδή τα αποτελέσματα στο μέτωπο της φοροδιαφυγής επηρεάζουν καταλυτικά την δημοσιονομική σταθερότητα και την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, η Τράπεζα της Ελλάδος, υπογραμμίζει ότι η στοχευμένη παρέμβαση στους συγκεκριμένους τομείς θεωρείται κρίσιμη, καθώς εκεί εντοπίζεται σημαντικό μέρος της «χαμένης» φορολογικής ύλης.
Τονίζει ακόμα ότι: «η ενίσχυση των ελέγχων, σε συνδυασμό με την περαιτέρω προώθηση και αξιοποίηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και την αλλαγή των σχετικών κινήτρων, αναμένεται να αποτελέσουν βασικά εργαλεία για τον περιορισμό του φαινομένου».
Στην κατεύθυνση περαιτέρω περιορισμού της φοροδιαφυγής, προτείνει:
- Ψηφιοποίηση και διασταυρώσεις δεδομένων: Κομβικό ρόλο στη νέα στρατηγική διαδραματίζει η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών. Η χρήση σύγχρονων εργαλείων για τη διασταύρωση στοιχείων και τον εντοπισμό αποκλίσεων εισοδημάτων μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των φορολογικών αρχών. Η περαιτέρω ψηφιοποίηση των συναλλαγών, σε συνδυασμό με την επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών, περιορίζει τα περιθώρια απόκρυψης εισοδημάτων, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί ένα πιο διαφανές περιβάλλον για την οικονομική δραστηριότητα.
- Μείωση της χρήσης μετρητών: Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η ανάγκη περιορισμού της χρήσης μετρητών, που αποτελεί βασικό παράγοντα ενίσχυσης της φοροδιαφυγής. Η ενθάρρυνση των ηλεκτρονικών συναλλαγών –μέσω κινήτρων αλλά και υποχρεώσεων– εκτιμάται ότι θα συμβάλει καθοριστικά στη σύλληψη φορολογητέας ύλης που μέχρι σήμερα διαφεύγει. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η σύνδεση των πληρωμών με ηλεκτρονικά συστήματα καταγραφής έχει ήδη αποφέρει αποτελέσματα, ιδιαίτερα στον τομέα του ΦΠΑ.
- Διαρθρωτικές παρεμβάσεις και μόνιμα μέτρα: Η αύξηση των εσόδων δεν βασίζεται μόνο σε συγκυριακές παρεμβάσεις, αλλά σε μόνιμες διαρθρωτικές αλλαγές. Σύμφωνα με την έκθεση, τα έσοδα των τελευταίων ετών ενισχύθηκαν σημαντικά από τέτοιου τύπου παρεμβάσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν μέτρα κατά της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής.
Υπερεισπράξεις
Πάντως- σύμφωνα με την έκθεση- η βελτίωση της οικονομικής δραστηριότητας και οι παρεμβάσεις για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής, αποτέλεσαν τα τελευταία χρόνια, το «κλειδί» για τις δημοσιονομικές επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας.
Οι υπερεισπράξεις από φόρους που συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με τη φοροδιαφυγή, οδηγούν τον προϋπολογισμό σε νέο πλεόνασμα–ρεκόρ τόσο για το 2025 όσο και για το 2026.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της χώρας, το πρωτογενές πλεόνασμα το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 4,4% του ΑΕΠ, υπερδιπλάσιο σε σχέση με τον αρχικό στόχο του οικονομικού επιτελείου για 2,2% του ΑΕΠ. Υπενθυμίζεται ότι στην ετήσια έκθεση προόδου που κατέθεσε η ελληνική πλευρά στην Κομισιόν, η εκτίμηση για το συγκεκριμένο μέγεθος αναθεωρήθηκε αρχικά στο 3,2% του ΑΕΠ, στη συνέχεια στο 3,7% του ΑΕΠ, πριν διαμορφωθεί στην τελευταία εκτίμηση της Τράπεζας της Ελλάδος. Το ακριβές ύψος του πλεονάσματος θα ανακοινωθεί από τη Eurostat αμέσως μετά το Πάσχα. Να σημειωθεί ότι το 2024 έκλεισε με πρωτογενές πλεόνασμα σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, στο 4,7% του ΑΕΠ.
Όπως τονίζεται στην έκθεση, η αναθεώρηση αυτή αποδίδεται κυρίως στην καλύτερη του αναμενομένου απόδοση των φορολογικών εσόδων, τα οποία ενισχύθηκαν από την βελτίωση της απασχόλησης και την αύξηση της κατανάλωσης. Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο είχαν οι διαρθρωτικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής, οι οποίες έχουν συμβάλει στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και στην ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, έναν πρόσθετο και σε μεγάλο βαθμό μόνιμο δημοσιονομικό χώρο, ενισχύοντας τη σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών και διαμορφώνοντας ευνοϊκότερες προοπτικές για τα επόμενα χρόνια.
Για το 2026, οι προβλέψεις του οικονομικού επιτελείου τοποθετούν το πρωτογενές πλεόνασμα στο 2,8% του ΑΕΠ, ενώ η Τράπεζα της Ελλάδος, πριν ακόμη ολοκληρωθεί το πρώτο τρίμηνο, ανεβάζει την εκτίμηση στο 3,2% του ΑΕΠ, λαμβάνοντας υπόψη τη θετική μεταφερόμενη επίδραση των εσόδων του 2025. Το συνολικό αποτέλεσμα της γενικής κυβέρνησης για το 2026 αναμένεται οριακά ελλειμματικό, στο -0,1% του ΑΕΠ, καλύτερο σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις.
