Ο οικισμός Πινακάτες με προεδρικό διάταγμα από το 1979, γνωστό και ως διάταγμα Πηλίου, μαζί με δύο ακόμα οικισμούς (Βυζίτσα, Μακρυνίτσα) ανακηρύχθηκε διατηρητέος οικισμός στην πρώτη ζώνη απόλυτης προστασίας. Απέχει 26 χλμ. από το Βόλο, έχει θέα στον Παγασητικό κόλπο και υψόμετρο 580 μ.
Η πρώτη αναφορά στις Πινακάτες γίνεται στη Γεωγραφία Νεωτερική περί της Ελλάδος του Δανιήλ Φιλιππίδη και του Γρηγορίου Κωνσταντά (Βιέννη,1791). Εκεί σημειώνεται πως το χωριό είχε τότε περίπου 100 σπίτια, γεγονός που σημαίνει πως το χωριό ιδρύθηκε πολύ πιο πριν. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας οι Πινακάτες ανήκαν στον Άγιο Γεώργιο Νηλείας, η οποία υπαγωγή έληξε το 1774. Μέχρι το 2001 αποτελούσαν ξεχωριστή κοινότητα ενώ σήμερα υπάγονται στο δήμο Νοτίου Πηλίου.
Σύμφωνα με πηγές από τη Βιβλιοθήκη Μηλεών οι Πινακάτες αρχικά βρίσκονταν λίγο νοτιότερα από τη σημερινή τους τοποθεσία. Κατά τα μεταβυζαντινά χρόνια οι πειρατές που εισέρχονταν από τον Παγασητικό κόλπο καθώς πλησίαζαν στην ακτή μπορούσαν και εντόπιζαν με ευκολία το χωριό καθώς είχαν άμεση οπτική επαφή. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να αναγκάσει τους κατοίκους να μεταφέρουν το χωριό τους σε μία άλλη τοποθεσία η οποία δε θα ήταν ορατή. Έτσι σήμερα ο οικισμός είναι κρυμμένος πίσω από ένα λόφο, όπου στην είσοδο του Παγασητικού κόλπου μεν είναι ορατό αλλά όσο κανείς πλησιάζει την ακτή το χωριό χάνεται πίσω του.
Κατά μία εκδοχή, η ονομασία Πινακάτες προέρχεται από κάποιον από τους πρώτους κατοίκους του χωριού ο οποίος ονομάζονταν πινακάς, δηλαδή κατασκευαστής πήλινων ή ξύλινων πιάτων που στην πηλιορείτικη διάλεκτο αποκαλούνταν «πινάκια». Η κατάληξη -άτες θεωρείται πως είναι τοπωνυμικός σχηματισμός της αρβανίτικης γλώσσας.
Η πλέον κλασσική κατασκευή ενός σπιτιού του οικισμού ήταν διώροφη ή τριώροφη, όπου το κάτω τμήμα ήταν πέτρινο και ο τελευταίος όροφος κατασκευάζονταν από ελαφρύ σκελετό τον “τσατμά”. Αυτός συνήθως εξείχε των κάτω ορόφων, δημιουργώντας τα “σαχνισιά” που χαρακτηρίζουν την πηλιορείτικη αρχιτεκτονική. Ο κάτω όροφος χρησίμευε σύμφωνα με τις ανάγκες της εποχής σαν αποθηκευτικός χώρος. Στο μεσοπάτωμα όπου υπήρχε η κουζίνα ζούσε κυρίως η οικογένεια, ενώ ο τελευταίος όροφος χρησιμοποιείτο σαν χώρος υποδοχής των ξένων αλλά και σαν κατοικία τους μήνες του καλοκαιριού. Όλη η κατασκευή καλυπτόταν με τις πηλιορείτικες πλάκες αριστοτεχνικά τοποθετημένες.
Στο βίντεο, ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, Επίτιμος Προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑΛΑΡ πραγματοποιεί ένα οδοιπορικό στον οικισμό Πινακάτες και στην ευρύτερη περιοχή σχολιάζοντας την σημερινή κατάσταση…
