Η Ελλάδα αυξάνει τον κατώτατο μισθό με ρυθμούς που, σε πρώτη ανάγνωση, δείχνουν βελτίωση του εισοδήματος, στην πράξη, όμως, η χώρα παραμένει στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε όρους αγοραστικής δύναμης, μαζί με την Βουλγαρία.
Την περίοδο 2022–2025 ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε σωρευτικά κατά 32,7%, όταν το γενικό επίπεδο τιμών αυξήθηκε κατά 20,6%. Ωστόσο, οι αυξήσεις στα βασικά αγαθά «έφαγαν» σχεδόν όλο το όφελος, αφού τα τρόφιμα αυξήθηκαν κατά 31,3%, ενώ τα ενοίκια μόνο το 2025 κατέγραψαν άνοδο 10%. Η απόσταση ανάμεσα στον ονομαστικό μισθό και στην πραγματική αγοραστική δύναμη γίνεται έτσι απολύτως ορατή.
Σε όρους αγοραστικής δύναμης, ο κατώτατος μισθός της χώρας δεν ανταγωνίζεται τις οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης
Η αύξηση του κατώτατου μισθού αποτέλεσε το βασικό εργαλείο ενίσχυσης του εισοδήματος τα τελευταία χρόνια. Σε πραγματικούς όρους, μάλιστα, ο κατώτατος μισθός το 2023 βρίσκεται 5,9% υψηλότερα από το επίπεδο του 2000. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι οι παρεμβάσεις είχαν αποτέλεσμα στο χαμηλότερο άκρο της αγοράς εργασίας.
Η εικόνα αλλάζει, όμως, όταν εξεταστεί η καθημερινότητα των εργαζομένων. Οι αυξήσεις στο κόστος ζωής δεν ήταν ομοιόμορφες. Τα τρόφιμα και η στέγαση, δηλαδή οι βασικές κατηγορίες δαπανών για τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, αυξήθηκαν με ρυθμούς που προσεγγίζουν ή και ξεπερνούν την αύξηση του κατώτατου μισθού. Αυτό σημαίνει ότι, παρότι ονομαστικά το εισόδημα ενισχύεται, στην πράξη η δυνατότητα κατανάλωσης παραμένει περιορισμένη.
Η θέση της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή κατάταξη επιβεβαιώνει αυτή την εικόνα. Σε όρους αγοραστικής δύναμης, ο κατώτατος μισθός της χώρας δεν ανταγωνίζεται τις οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης, αλλά συγκλίνει με τις χαμηλότερες της Ένωσης. Η σύγκλιση αυτή δεν αφορά μόνο τους αριθμούς, αλλά και το επίπεδο ζωής.
Η πλειονότητα των εργαζομένων κινείται κοντά στον κατώτατο μισθό
Πίεση στο μέσο μισθό
Το πιο κρίσιμο εύρημα της νεας τριμηνιαίας έκθεσης που εκπονήθηκε από το IOBE με υποστήριξη της Cepal, δεν αφορά τον κατώτατο μισθό, αλλά τον μέσο. Ο πραγματικός μέσος μισθός στον ιδιωτικό τομέα παραμένει χαμηλότερος κατά 12,4% σε σχέση με το 2000, μετά από σωρευτική πτώση 30% την περίοδο 2010-2023. Δηλαδή, παρά την ανάκαμψη της απασχόλησης και τις αυξήσεις στον κατώτατο μισθό, το συνολικό επίπεδο αποδοχών δεν έχει επιστρέψει στα προ κρίσης επίπεδα.
Το αποτέλεσμα είναι μια σταδιακή σύγκλιση μεταξύ κατώτατου και μέσου μισθού. Όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι συγκεντρώνονται κοντά στα χαμηλότερα μισθολογικά επίπεδα, όχι επειδή ανεβαίνουν οι χαμηλοί μισθοί, αλλά επειδή δεν ακολουθούν οι μεσαίοι. Η μισθολογική «πυραμίδα» χαμηλώνει, περιορίζοντας με αυτό τον τρόπο τα περιθώρια εξέλιξης και ενίσχυσης εισοδήματος.
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεσες επιπτώσεις στην οικονομία. Όταν η πλειονότητα των εργαζομένων κινείται κοντά στον κατώτατο μισθό, η συνολική αγοραστική δύναμη παραμένει ασθενής, ακόμη και αν οι δείκτες απασχόλησης βελτιώνονται.
Τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα επιβαρύνθηκαν περισσότερο
Η ακρίβεια απορροφά τις αυξήσεις
Η περίοδος μετά το 2022 χαρακτηρίστηκε από έντονες πληθωριστικές πιέσεις, που συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με την ενεργειακή κρίση και τις ανατιμήσεις που ακολούθησαν τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι αυξήσεις αυτές δεν επηρέασαν όλους το ίδιο.
Τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα επιβαρύνθηκαν περισσότερο, καθώς δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους σε τρόφιμα, ενέργεια και στέγαση. Η αύξηση 31,3% στα τρόφιμα την περίοδο 2022-2025 και η άνοδος των ενοικίων λειτουργούν ως μόνιμη «διαρροή» εισοδήματος, περιορίζοντας το περιθώριο κατανάλωσης σε άλλες κατηγορίες.
Έτσι, η αύξηση του κατώτατου μισθού δεν μετατρέπεται σε αντίστοιχη αύξηση διαθέσιμου εισοδήματος. Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί απλώς ως μηχανισμός αντιστάθμισης της ακρίβειας.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το επίπεδο των μισθών, αλλά η πραγματική τους αξία
Το αποτύπωμα στην κατανάλωση
Η ασθενής αγοραστική δύναμη έχει άμεσο αντίκτυπο στην κατανάλωση. Αυτό δημιουργεί ένα ευρύτερο πρόβλημα καθώς η ανάπτυξη βασίζεται περισσότερο σε ονομαστικές αυξήσεις τιμών και λιγότερο σε πραγματική αύξηση όγκου κατανάλωσης. Τα δημόσια έσοδα, ιδίως από ΦΠΑ, εξαρτώνται έτσι περισσότερο από τον πληθωρισμό παρά από την πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
Τα στοιχεία συγκλίνουν στο γεγονός οτι η σύγκλιση κατώτατου και μέσου μισθού, η πίεση από το κόστος ζωής και η χαμηλή θέση της χώρας σε όρους αγοραστικής δύναμης δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο το επίπεδο των μισθών, αλλά η πραγματική τους αξία.
