Σύμφωνα με συνέντευξη που παραχώρησε η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι στο Euractiv, το πρωταρχικό κώλυμα στη μάχη κατά της διαφθοράς εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν εντοπίζεται στην έλλειψη νομικών μέσων ή στην αδυναμία των διωκτικών Αρχών, αλλά στην πολιτική και θεσμική υπόσταση της ίδιας της Ένωσης. Ολοκληρώνοντας τη θητεία της αυτό το φθινόπωρο, η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) έκανε έναν απολογισμό «κόλαφο» που φέρεται να κλονίζει τα θεμέλια των Βρυξελλών.
Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει, η μεγαλύτερη πρόκληση της θητείας της δεν ήταν αν η Ευρώπη μπορούσε να δημιουργήσει έναν ανεξάρτητο εισαγγελικό θεσμό, αλλά «αν ήταν πραγματικά διατεθειμένη να τον αφήσει να λειτουργήσει ανεξάρτητα και αποτελεσματικά».
Η Κοβέσι, η οποία ηγείται της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) από το 2021, περιγράφει μια κατάσταση με διαρκή θεσμικά εμπόδια, κωλυσιεργίες και γραφειοκρατικές μεθόδους που εξασθενούν τον αγώνα κατά της απάτης και της διαφθοράς. Παρόλο που η EPPO έχει ξεκινήσει περισσότερες από 3.600 έρευνες και έχει προχωρήσει στη δέσμευση άνω του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ από εγκληματικά δίκτυα, η αποτελεσματικότητα της δράσης της περιορίζεται από την ελλιπή συνεργασία των κρατών-μελών, την ένδεια πόρων και, πρωτίστως, την πολιτική απροθυμία.
H Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι στο Euractiv (ΑP)H Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι στο Euractiv (ΑP)
Αντιδράσεις σε όλη την ΕΕ
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αναφορά της στην εσωτερική αντίσταση που δέχεται ακόμη και από όργανα της ίδιας της ΕΕ. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η αντιπαράθεσή της με το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, το οποίο πρόβαλε την ασυλία του για να παρεμποδίσει εισαγγελική έρευνα. Κατά την Κοβέσι, τέτοια συμβάντα φανερώνουν ένα βαθύτερο έλλειμμα: ένα σύστημα που, ενώ έχει θεσπίσει πολλούς μηχανισμούς ελέγχου, συχνά αδυνατεί να τους θέσει σε εφαρμογή στην πράξη.
Ωστόσο, η πιο αιχμηρή και πολιτικά φορτισμένη πτυχή της συνέντευξης επικεντρώνεται στην Ελλάδα. Η Κοβέσι σημειώνει ότι η χώρα αποτελεί ένα από τα πιο τρανταχτά παραδείγματα των ορίων που συναντά το ευρωπαϊκό οικοδόμημα κατά της διαφθοράς. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έδρασε ενεργά σε υποθέσεις συνδεδεμένες με ευρωπαϊκά κονδύλια, βρήκε εμπόδια σε συνταγματικούς περιορισμούς που παρέχουν προστασία σε πολιτικά πρόσωπα, παρεμποδίζοντας την εις βάθος διερεύνηση των υποθέσεων.
Η Ελλάδα… ως παράδειγμα προς αποφυγή
Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα που επικαλείται είναι το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη το 2022, όπου 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Η υπόθεση αυτή συνδέθηκε με ενδεχόμενη κακοδιαχείριση ευρωπαϊκών πόρων προοριζόμενων για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων και υπήρξε αντικείμενο έρευνας από την EPPO. Εντούτοις, όπως υπογραμμίζει, οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς δεν είχαν τη δυνατότητα να εξετάσουν πλήρως τις πολιτικές ευθύνες, καθώς το ελληνικό Σύνταγμα ορίζει ότι μόνο η Βουλή έχει τη δικαιοδοσία να ερευνά τέτοια ζητήματα.
Η ίδια τονίζει ξεκάθαρα ότι, δίχως συνταγματικές τροποποιήσεις, δεν είναι εφικτό να έρθουν στο φως όλα τα απαραίτητα στοιχεία για την πλήρη απονομή δικαιοσύνης. Επιπλέον, σημειώνει ότι ακόμη και αν υπάρξει αλλαγή στο νομικό πλαίσιο, αυτή δεν μπορεί να έχει αναδρομική ισχύ, γεγονός που καθιστά αδύνατη την περαιτέρω διερεύνηση της συγκεκριμένης υπόθεσης. Αυτό, σύμφωνα με την Κοβέσι, αποδεικνύει πως τα κωλύματα δεν αφορούν μόνο την ύπαρξη ασυλίας, αλλά το ότι αυτή μπορεί να μπλοκάρει ακόμη και τη θεμελιώδη αναζήτηση της αλήθειας.
Παράλληλα, αναφέρει ότι η ομάδα της υπέστη οργανωμένες επιθέσεις και εκστρατείες συκοφάντησης σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Κροατία, κάτι που εντάσσεται σε ένα γενικότερο κλίμα πίεσης και παραπληροφόρησης εναντίον ανεξάρτητων εισαγγελικών θεσμών.
Συνολικά, η οπτική που παρουσιάζει η Κοβέσι είναι σφοδρά επικριτική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει μεν τους μηχανισμούς και τα εργαλεία για την πάταξη της διαφθοράς, όμως αυτοί υπονομεύονται από πολιτικές παρεμβάσεις, θεσμικές παθογένειες και εθνικά νομικά προσκόμματα. Η περίπτωση της Ελλάδας προβάλλεται ως το χαρακτηριστικότερο δείγμα αυτής της αντίφασης -ως παράδειγμα προς αποφυγή δηλαδή- όπου η ύπαρξη κανόνων και θεσμών αποδεικνύεται ανεπαρκής όταν η εφαρμογή τους περιορίζεται από το ίδιο το πολιτικό και συνταγματικό κατεστημένο.
