Ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σκοτώθηκε σε ισραηλινά και αμερικανικά πλήγματα, δήλωσε το βράδυ του Σαββάτου ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος στο Reuters. Δεν υπήρξε άμεση επιβεβαίωση από την ιρανική πλευρά για την τύχη του.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν το πρωί του Σαββάτου, βάζοντας στο στόχαστρό τους την ανώτατη ηγεσία του και βυθίζοντας τη Μέση Ανατολή σε σύγκρουση, την οποία ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι θα τερματίσει μια απειλή για την ασφάλεια των ΗΠΑ και θα δώσει στους Ιρανούς την ευκαιρία να ανατρέψουν τους ηγέτες τους.
Ο Χαμενεΐ, 86 ετών, ανέλαβε την ανώτατη εξουσία το 1989, μετά τον θάνατο του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Ως Ανώτατος Ηγέτης, είχε τον απόλυτο έλεγχο των πολιτικών, στρατιωτικών και θρησκευτικών θεσμών του Ιράν, διαμορφώνοντας την εσωτερική πολιτική και καθοδηγώντας τις διεθνείς σχέσεις.
Το Ισραήλ τον θεωρούσε επί μακρόν αποσταθεροποιητική δύναμη στη Μέση Ανατολή, επικαλούμενο τη στήριξή του στο δίκτυο ένοπλων συμμάχων του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων της παλαιστινιακής Χαμάς και της λιβανέζικης Χεζμπολάχ.
Κατά τον 12ήμερο πόλεμο Ισραήλ-Ιράν τον Ιούνιο του 2025, ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς είχε απειλήσει με τη δολοφονία του, λέγοντας ότι ο Ανώτατος Ηγέτης «δεν μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει».
Στον πόλεμο εκείνον, αιφνιδιαστικό χτύπημα έπληξε υπόγεια πυρηνική εγκατάσταση του Ιράν, σκότωσε ανώτερους διοικητές και πυρηνικούς επιστήμονες και αποδυνάμωσε μεγάλο μέρος της στρατιωτικής ηγεσίας.
Ο θάνατος του Χαμενεΐ συνιστά ακόμη ένα πλήγμα για μια χώρα που ήδη δοκιμάζεται από πόλεμο και οικονομικές δυσκολίες. Ο Χαμενεΐ υπερασπίστηκε το συντηρητικό όραμα του προκατόχου του, Χομεϊνί, περιορίζοντας τις φιλοδοξίες εκλεγμένων προέδρων που επιδίωκαν πιο ανοικτές πολιτικές στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.
Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, οι αρχές κατέστειλαν επανειλημμένα διαδηλώσεις και περιθωριοποίησαν μεταρρυθμιστές που ζητούσαν λιγότερη αντιπαράθεση με τη Δύση. Υπό τον Χαμενεΐ, το Ιράν εξελίχθηκε σε ισχυρή περιφερειακή αντι-αμερικανική δύναμη, επεκτείνοντας την επιρροή του στη Μέση Ανατολή.
Στήριξε τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του 2015 με τις παγκόσμιες δυνάμεις και τον πραγματιστή πρόεδρο Χασάν Ροχανί, η οποία μείωσε προσωρινά τη διεθνή απομόνωση της χώρας. Ωστόσο, οι εντάσεις κλιμακώθηκαν μετά την αποχώρηση του προέδρου Τραμπ από τη συμφωνία το 2018 και την επαναφορά κυρώσεων.
Μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, οι σύμμαχοι του Ιράν αποδυναμώθηκαν. Η Χαμάς και η Χεζμπολάχ υπέστησαν ισχυρά πλήγματα από το Ισραήλ, ενώ ο Σύρος πρόεδρος Μπασάρ αλ-Άσαντ, μακροχρόνιος σύμμαχος της Τεχεράνης, ανατράπηκε τον Δεκέμβριο του 2024.
Η θέση του Ανώτατου Ηγέτη θεσπίστηκε μετά την Επανάσταση του 1979 και κατοχυρώθηκε στο Σύνταγμα του Ιράν, παρέχοντας σε ανώτατο κληρικό την υπέρτατη εξουσία πάνω από τον πρόεδρο και το κοινοβούλιο.
Η Συνέλευση των Ειδικών, 88μελές κληρικό σώμα που ελέγχεται από σκληροπυρηνικό θεσμικό όργανο ευθυγραμμισμένο με τον Χαμενεΐ, επιλέγει επισήμως τον ηγέτη.
