Ο ήχος έρχεται πρώτος. Ένας βαθύς, υπόκωφος βρυχηθμός που διαπερνά το βουνό, πριν ακόμη γίνει ορατό το λευκό κύμα. Όταν η χιονοστιβάδα ξεκινά, κατεβαίνει σαν αμαξοστοιχία εκτός ελέγχου, παρασύροντας χιλιάδες τόνους χιονιού με ταχύτητες που μπορεί να αγγίξουν τα 130 χλμ./ώρα.
Φέτος, η Ευρώπη βιώνει έναν από τους πιο φονικούς χειμώνες των τελευταίων ετών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της European Avalanche Warning Services, τουλάχιστον 99 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από τον Οκτώβριο του 2025, κυρίως στις Άλπεις — τη μεγάλη οροσειρά που εκτείνεται σε Γαλλία, Ιταλία, Ελβετία και Αυστρία.
Μόνο στις γαλλικές Άλπεις, 28 άνθρωποι σκοτώθηκαν από τις 26 Δεκεμβρίου έως σήμερα, όταν ο μέσος όρος για το ίδιο διάστημα είναι περίπου οκτώ θύματα, σύμφωνα με τη γαλλική ANENA. Αυξημένοι είναι οι αριθμοί και σε Ιταλία και Ελβετία.
Σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά περιστατικά, χιονοστιβάδα εκτροχίασε τρένο στην Ελβετία, τραυματίζοντας πέντε επιβάτες.
Το «εύθραυστο στρώμα» που λειτουργεί σαν ιμάντας μεταφοράς
Όπως αναφέρει το CNN σε ρεπορτάζ του, για να σχηματιστεί μια χιονοστιβάδα απαιτούνται τρία στοιχεία: αρκετό χιόνι, κλίση άνω των 30 μοιρών και ένας «εκκινητής» — φρέσκο χιόνι, άνεμος, απότομη θέρμανση ή ακόμη και ένας σκιέρ.
Φέτος όμως οι συνθήκες συνδυάστηκαν με τρόπο επικίνδυνο. Μετά τις πρώτες χιονοπτώσεις του Νοεμβρίου, ακολούθησε παρατεταμένη περίοδος υψηλής βαρομετρικής πίεσης. Το χιόνι στο έδαφος μετατράπηκε σε «γωνιώδεις κρυστάλλους» — κόκκους που μοιάζουν με ζάχαρη και δεν συνδέονται καλά μεταξύ τους.
Όταν αυτό το εύθραυστο στρώμα καλύφθηκε από αρκετά μέτρα φρέσκου χιονιού τις τελευταίες εβδομάδες, δημιουργήθηκε μια ασταθής βάση. Όπως εξηγούν ειδικοί, λειτουργεί «σαν ρουλεμάν», επιτρέποντας στο ανώτερο στρώμα να γλιστρήσει εύκολα.
Ταυτόχρονα, ένας ασυνήθιστος νοτιότερος αεροχείμαρρος έφερε τεράστιες ποσότητες υετού στην Ευρώπη, προκαλώντας πλημμύρες σε χαμηλότερα υψόμετρα και τεράστια συσσώρευση χιονιού στα ορεινά. Οι άνεμοι «μετακινούσαν» το χιόνι, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τη μάζα στις πλαγιές.
Αποτέλεσμα; Σε πολλές περιοχές εκδόθηκαν προειδοποιήσεις επιπέδου 4 (σοβαρός κίνδυνος), ενώ για λίγες ημέρες ορισμένες ζώνες έφτασαν στο μέγιστο επίπεδο 5.
Κλιματική κρίση: υπάρχει σύνδεση;
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι είναι δύσκολο να συνδεθεί άμεσα ένα τέτοιο κύμα χιονοστιβάδων με την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, η μεταβαλλόμενη «γραμμή βροχής–χιόνιού» είναι μια σαφής ένδειξη.
Μπορεί τη μία ημέρα να χιονίζει σε πολύ χαμηλά υψόμετρα και την επόμενη να βρέχει στα 2.000 ή 2.500 μέτρα. Αυτό άλλοτε σταθεροποιεί το χιόνι — μέσω συμπίεσης — και άλλοτε το καθιστά βαρύτερο και πιο επικίνδυνο.
Η ανθρώπινη παράμετρος
Οι Άλπεις, παρά την τουριστική τους υποδομή, παραμένουν άγριες. Και για πολλούς, αυτό ακριβώς αποτελεί τη γοητεία του σκι εκτός πίστας.
Το backcountry σκι γνωρίζει άνθηση τα τελευταία χρόνια. Παρά την καλύτερη εκπαίδευση και τον εξοπλισμό, η αυξημένη παρουσία ανθρώπων σε ανεξέλεγκτες πλαγιές αυξάνει την έκθεση στον κίνδυνο.
Ειδικά οι τουρίστες, που έχουν επενδύσει χρόνο και χρήμα σε μια εβδομάδα διακοπών, ενδέχεται να αγνοήσουν προειδοποιήσεις για να «μην πάει χαμένη» η εμπειρία. Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι επαγγελματίες οδηγοί χρειάζονται ημέρες για να αξιολογήσουν με ασφάλεια μια περιοχή — χρόνος που οι επισκέπτες δεν διαθέτουν.
Θα αποκλιμακωθεί η κατάσταση;
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι σε αρκετές περιοχές της Ελβετίας η κατάσταση θα βελτιωθεί μέσα στις επόμενες ημέρες, καθώς το φρέσκο χιόνι θα σταθεροποιηθεί. Σε ορισμένες περιοχές της Γαλλίας, ωστόσο, ο κίνδυνος ενδέχεται να παραμείνει για εβδομάδες.
Μέχρι τότε, η σύσταση είναι σαφής: έλεγχος των δελτίων χιονοστιβάδας, επιλογή ηπιότερων κλίσεων και συνοδεία έμπειρων οδηγών.
Τα βουνά δεν συγχωρούν την υπερβολική αυτοπεποίθηση. Και φέτος το απέδειξαν με τον πιο σκληρό τρόπο.
