Σε ανακοίνωση του Συνδέσμου Βορειοηπειρωτών Θεσσαλίας «ο Πύρρος», αναφέρονται τα εξής:
“Με αφορμή την επέτειο της 17ης Φεβρουαρίου 1914, η ιστορική μνήμη στρέφεται ξανά στον αγώνα του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού για αυτοδιάθεση. Η ημέρα της Ανακήρυξης της Αυτονομίας παραμένει ο κεντρικός πυλώνας της εθνικής συνείδησης των κατοίκων της περιοχής, υπενθυμίζοντας τις παρακαταθήκες πολιτικών ηγετών όπως ο Γεώργιος Παπανδρέου.
Ο «Γέρος της Δημοκρατίας», σε μια ιστορική του ομιλία στη Βουλή το 1960, είχε αποσαφηνίσει τη σημασία του ζητήματος δηλώνοντας: «Εκείνο πάντως το οποίο οφείλουν όλαι αι Ελληνικαί Κυβερνήσεις να γνωρίζουν, είναι ότι το θέμα (της Βορείου Ηπείρου) υφίσταται. Και εκείνον το οποίον απαγορεύεται εις τον αιώνα, είναι δι΄ οιονδήποτε λόγον η απάρνησις του ιερού αιτήματος….. Καθ΄ όσον αφορά την Βόρειο Ήπειρο… η διεκδίκησις είναι ιερά και απαράγραπτος».
Το χρονικό της Αυτονομίας και η διεθνής διπλωματία
Η πορεία προς την αυτονομία σημαδεύτηκε από δραματικές ανατροπές:
1913: Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, οι Μεγάλες Δυνάμεις επιδίκασαν τη Βόρειο Ήπειρο στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος μέσω του «Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας», αγνοώντας την ελληνική παρουσία. 1914: Η αντίδραση των Βορειοηπειρωτών υπήρξε ακαριαία. Υπό την ηγεσία του Γεωργίου Χρηστάκη Ζωγράφου και του θρυλικού Σπύρου Σπυρομήλιου, σχηματίστηκε η «Προσωρινή Κυβέρνηση της Αυτονόμου Ηπείρου» στο Αργυρόκαστρο.
17 Φεβρουαρίου 1914: Ανακηρύχτηκε στο Αργυρόκαστρο η Αυτονομία και υψώθηκε η σημαία με τον σταυρό και τον δικέφαλο αετό. Στο μεταξύ στις 20 Φεβρουαρίου η αυτονομία κηρύχτηκε στο Λεσκοβίκι και στις 23 του ίδιου μήνα στην Πρεμετή. Στην περιοχή της Πρεμετής έγιναν οι πρώτες σοβαρές μάχες με τους Αλβανούς. H νίκη των αυτονομιακών στην Πρεμετή προκάλεσε έκπληξη στη διεθνή κοινή γνώμη και κατέδειξε ότι η επαναστατική κίνηση δεν ήταν τυχαία.
Πρωτόκολλο της Κέρκυρας: Η ένοπλη αντίσταση ανάγκασε τη διεθνή κοινότητα να υπογράψει στις 17 Μαΐου 1914 ένα κείμενο που παρείχε πλήρη διοικητική, εκπαιδευτική και θρησκευτική αυτονομία στην περιοχή.
Η σύγχρονη πραγματικότητα
Ακόμη και μετά τον ηρωικό πόλεμο του 1940 και τις μεταπολεμικές διασκέψεις, το ζήτημα παρέμεινε σε εκκρεμότητα, κυρίως λόγω των γεωπολιτικών ισορροπιών του Ψυχρού Πολέμου. Σήμερα, στις αρχές του 2026, το Βορειοηπειρωτικό ζήτημα διατηρεί την ηθική και νομική του βαρύτητα. Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Χότζα, η μαζική μετανάστευση απειλεί με ερήμωση τις πατρογονικές εστίες. Η αδιαφορία για τον μαρτυρικό ελληνισμό της περιοχής μπορεί να επιφέρει οδυνηρές συνέπειες, την ώρα που το de jure καθεστώς των συνόρων αλλά και του δικαιώματος της Αυτονομίας της περιοχής, εξακολουθεί να παραμένει απαράγραπτο και διαρκές”.
