Της Εύας Καλογήρου
Το νέο βιβλίο «Μετά τον έρωτα τι;» του ψυχολόγου, ψυχοθεραπευτή και διδάκτορα του Πανεπιστήμιου Θεσσαλίας Γιώργου Γιαννούση (Εκδόσεις Αρμός, 2025/2026) εξετάζει τις σύγχρονες ανθρώπινες σχέσεις και τη διαδρομή τους μετά την πρώτη, εκρηκτική φάση του έρωτα. Ο συγγραφέας διερευνά πώς οι σχέσεις μετασχηματίζονται μέσα στον χρόνο, πώς δοκιμάζονται από κρίσεις και αλλαγές, και πώς μπορούν να ανανεωθούν μέσα από τη διαπραγμάτευση, τη συναισθηματική εγρήγορση και τη συνειδητή προσπάθεια των δύο συντρόφων.
Κεντρική ιδέα του βιβλίου είναι ότι η ευθραυστότητα μιας σχέσης δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά προϋπόθεση εξέλιξης. Η δυνατότητα μιας σχέσης να αλλάζει, να προσαρμόζεται και να ωριμάζει είναι αυτή που της επιτρέπει να επιβιώνει και να βαθαίνει.
Στη συνομιλία του με τη LarissaPress, ο συγγραφέας επισημαίνει ότι στο έργο του αναφέρεται στην ανάγκη των ανθρώπων να ερωτευτούν, αλλά και στην επιθυμία τους να συντροφευτούν και να οικοδομήσουν μια κοινή ζωή με διάρκεια και νόημα. Μιλά για τον έρωτα, τον γάμο και τη συντροφικότητα ως εκφάνσεις μιας βαθύτερης ανθρώπινης αναζήτησης.
Όπως τονίζει, η αγάπη είναι «καημός», γιατί εμπεριέχει ταυτόχρονα ανάγκη και επιθυμία. Αναδύεται ως μια έμφυτη ανθρώπινη διεργασία, αλλά και ως μια απαιτητική τέχνη που κατακτάται σταδιακά. Είμαστε πλασμένοι να αγαπάμε, όμως το πώς θα αγαπήσουμε, πώς θα αντέξουμε και πώς θα εξελιχθούμε μέσα σε μια σχέση, είναι μια μαθητεία ζωής.
Όπως υποστήριξε αναλυτικά ο κ. Γιαννούσης:
Έρωτας, ο γλυκόπικρος
Έχετε αναρωτηθεί τι γεύση έχει ο έρωτας.
Η Σαπφώ, πρώτη, είπε ότι είναι γλυκόπικρος. Η εμπειρία του έρωτα έχει βαθιά μέσα της δύο στοιχεία, την ηδονή και την οδύνη.
Νάτος πάλι ο έρωτας που λιώνει το κορμί,
νάτος, ξανά με τραντάζει,
γλυκόπικρο ερπετό, ακατανίκητο.
Η Σαπφώ μάλιστα δεν τοποθετεί χρονικά την ηδονή με την οδύνη, δεν περιγράφει δηλαδή μια μετάπτωση του έρωτα, έναν έρωτα που ξεκινά ηδονικά και καταλήγει σε μια βαθιά οδύνη. Υποστηρίζει ότι η πίεση του έρωτα δημιουργεί ταυτόχρονα, όσο εξελίσσεται, μια αστάθεια, η οποία διχάζει την ψυχή.
Συνήθως αυτό που δημιουργεί αστάθεια, είναι ένα εξωτερικό ερέθισμα. Αυτό χαρακτηρίζει και τις αντιλήψεις μας για τον έρωτα, ότι δηλαδή εισβάλλει απ’ έξω.
Μοιάζει με κάτι ξένο που έρχεται με τόση ορμή, που μας κατακτά. Λέξεις που ίσως παραπέμπουν και σε έναν εχθρό.
Είναι άραγε εχθρός ο έρωτας;
Ο έρωτας είναι γλυκός, ηδονικός, αλλά και πικρός, εχθρικός, έχει τη γλύκα της αγάπης και την πικράδα του μίσους.
Μπορεί το ίδιο πρόσωπο να είναι φίλος και εχθρός, οικείος και ξένος; Μάλλον, αυτό συμβαίνει στον έρωτα, καθώς στην ορμή του δημιουργείται ένα παράδοξο συναίσθημα συγχώνευσης. Η ερωτική επιθυμία κουβαλάει ένα σύμπλεγμα, ηδονής και οδύνης, γλύκας και πίκρας. Ο ερωτευμένος νιώθει παγιδευμένος σε ένα παράδοξο συναίσθημα, όπου μέσα στη σχέση μπορεί να χάσει τον εαυτό του, ενώ έξω απ’ αυτή δεν μπορεί να τον βρει.
Ο Σοφοκλής παρομοιάζει την ερωτική εμπειρία με ένα κομμάτι πάγο που λιώνει στα ζεστά χέρια των εραστών. Ενώ ο Ευριπίδης ανα-στοχάζεται τον έρωτα ως ένα διττό βέλος που μπορεί είτε να δώσει ευφορία, είτε να πληγώσει τους ανθρώπους.
Ο έρωτας λοιπόν καταγράφεται ως ένα αντιφατικό συναίσθημα. Μέσα στη δίνη του, η αγάπη ανακατεύεται με την κτητικότητα και το μίσος.
Ο έρωτας διακατέχεται, ως συνθήκη, από μια ψυχική κινητοποίηση προς κάτι που μας λείπει. Δηλώνει τη δίψα για κάτι που στερούμαστε, που είναι εύθραυστο. Ο έρωτας συνεπάγεται την ένδεια, έλεγε η Διοτίμα στο Συμπόσιο του Πλάτωνα. Είναι παιδί του Πόρου (Πλούτου) και της Πενίας, γεννημένο μέσα στην αντίφαση της έλλειψης και της δύναμης και μεγαλωμένο στη ματαιοπονία της στέρησης.
Ο έρωτας είναι ένας καθρέφτης, που ακυρώνει την ίδια του την ύπαρξη, θα πει ο Σαρτρ, ενώ η Σιμόν Ντε Μπωβουάρ τον εμφανίζει ταυτόχρονα ως εφικτό και ανέφικτο, ηδονικό και βασανιστικό.
Εν τέλει η ανθρώπινη επιθυμία για τον έρωτα, κινείται στο δίπολο της απουσίας και της παρουσίας, όπως συμβαίνει και με τον γρίφο της αγάπης. Πόσο παρόντες και
πόσο απόντες θα είμαστε στις σχέσεις, είναι το βασικό κριτήριο που συνηγορεί στην άνθιση ή όχι του έρωτα και στις συνεχείς μεταμορφώσεις του.
Ο έρωτας είναι ένα συναίσθημα, ένα γεγονός, μια πράξη και μια φαντασίωση. Ή είναι απλά μια φάση στην εξελικτική πορεία του ανθρώπινου γένους, που εξελίχθηκε πολιτισμικά και πήρε διάφορες μορφές. Γεννήθηκε δηλαδή από την ανάγκη του ανθρώπου για προστασία και παρηγοριά. Ήταν ένας τρόπος να επιβιώσει και να εξελιχθεί το ανθρώπινο είδος, σε έναν κόσμο απρόσμενων κινδύνων είτε από φυσικά φαινόμενα, είτε από επιθέσεις άλλων πλασμάτων, είτε κινδύνων από ανεξήγητες ασθένειες και αιφνίδιους θανάτους. Οι πρώτοι άνθρωποι αναζητούσαν μέσα από τη συντροφικότητα να μεγαλώσουν την ισχύ τους έναντι όλων των παραπάνω κινδύνων.
Αναζητούσαν, επίσης, ιστορίες που θα έδιναν νόημα στο εσωτερικό τους χάος, στα αναπάντητα ερωτήματα που δημιουργούσε η συνειδητότητα της θνητότητας και το επέκεινα. Ο έρωτας έδινε νόημα και ασφάλεια.
Ο έρωτας, επομένως, γεννήθηκε για να παρηγορεί κι όχι να ελέγχει. Ο πυρηνικός του σκοπός είναι να λειτουργεί ως βάλσαμο απέναντι στη θνητότητα και στην αβάσταχτη συνειδητοποίηση ότι δεν γνωρίζουμε τίποτα για την ύπαρξη μας. Να λειτουργεί ως απάγκιο στην ανθρώπινη ανάγκη να μην στέκεται μόνος του μπροστά στην απεραντοσύνη του σύμπαντος. Όμως η ορμητική του δύναμη τον κατευθύνει ενίοτε στον έλεγχο, την εξουσία, την κτητικότητα. Ο έρωτας στις ανθρώπινες κοινωνίες βρίσκεται υπό τον έλεγχο του κράτους, της ισχύος, της εξουσίας. Η σεξουαλικότητα γίνεται το αόρατο νήμα της κοινωνικής διευθέτησης και αναδιανομής της ισχύος.
Είναι καιρός να ξανά-εφεύρουμε τον πυρηνικό του σκοπό και να τον οικειοποιηθούμε ως τη δύναμη εκείνη που μπορεί να μας εξελίξει.
Στο βιβλίο μου με τίτλο «Μετά τον έρωτα τι;», αναφέρομαι στην ανάγκη των ανθρώπων να ερωτευτούν και στις προσπάθειες τους να συντροφευτούν και να ζήσουν ευτυχισμένοι. Μιλώ για τον έρωτα, το γάμο και τη συντροφικότητα.
Αναφέρομαι, στην ουσία, σε ότι πιο ανθρώπινο έχουμε, δηλαδή, στον καημό της αγάπης. Η αγάπη είναι καημός, γιατί είναι μαζί και ανάγκη και επιθυμία. Ενώ παράλληλα είναι καημός γιατί αναδύεται τόσο ως μια έμφυτη διεργασία, όσο κι ως μια ερμητική και απαιτητική τέχνη. Είμαστε δηλαδή φτιαγμένοι να αγαπάμε, αλλά το πώς θα αγαπήσουμε είναι μια τέχνη που τη μαθαίνουμε κατά τη διάρκεια του βίου μας.
