Με το δυστύχημα στη βιομηχανία μπισκότων «Βιολάντα» μάθαμε ότι το προπάνιο μπορεί να σκοτώσει – αν δεν διοχετεύεται με επιμέλεια ως καύσιμο στους φούρνους μίας βιομηχανίας που παράγει μπισκότα και οι εγκαταστάσεις του δεν συντηρούνται.
Το γεγονός αυτό, για το οποίο γίνονται ακόμα έρευνες, έβαλε στο περιθώριο κάτι άλλο: Η Θεσσαλία είναι μία από τις δύο περιοχές της χώρας όπου το μεγαλύτερο μέρος του προπανίου που διακινείται (και του υγραερίου για κίνηση, που το εμπεριέχει) είναι λαθραίο.
Η Ελλάδα είναι ελλειμματική σε προπάνιο και για τον λόγο αυτό εισάγει από το εξωτερικό. Όμως στη Θεσσαλία είναι μειοψηφία οι εταιρείες που έχουν οργανωμένες αποθήκες με αποθέματα στρατηγικού χαρακτήρα (κάτι που είναι υποχρεωτικό από τον νόμο εάν εμπορεύεσαι προπάνιο). Ο λόγος είναι απλός: Η περιοχή είναι το Ελ Ντοράντο του λαθραίου προπανίου. Ό,τι συνέβη στα Τρίκαλα αποτελεί ίσως μία αφορμή για να πάρει το κράτος μέτρα που περιορίζουν τη χρήση προπανίου άγνωστης προέλευσης.
Λαθραίες εισαγωγές
Στις 17 Ιουνίου 2025 ο ΣΕΕΠΕ, ο σύνδεσμος των εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών προϊόντων, απέστειλε μία επιστολή στο υπουργείο Ενέργειας. Η αποστολή της κρίθηκε αναγκαία καθώς οι στατιστικές κατανάλωσης υγραερίου, αλλά κυρίως προπανίου, παρουσίαζαν περίεργες αυξήσεις. Από το 2019 ως το 2025 η κατανάλωση υγραερίου στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 2,3% αλλά στο ίδιο χρονικό διάστημα η αύξηση του προπανίου ήταν 31,5%, δηλαδή δεκατρείς φορές παραπάνω, «σαν να αγάπησε ξαφνικά η Ελλάδα το προπάνιο», μου λέει χαρακτηριστικά στέλεχος επιχείρησης που εμπορεύεται υγραέριο και προπάνιο στη βόρεια Ελλάδα. Τα στοιχεία για την αύξηση της κατανάλωσης προέρχονται από τη λιανική πώληση στα πρατήρια, οπότε περιλαμβάνουν και το «μαύρο» προπάνιο. Αργυρό μετάλλιο στην κούρσα αύξησης των πωλήσεων προπανίου έχει η Θεσσαλία, με μία αύξηση το 2025 έναντι του 2019 κατά 50,6%, έναντι της Ηπείρου, που κερδίζει το «χρυσό» με μία αύξηση 63,1 % και της Μακεδονίας που ακολουθεί τρίτη με 37,1%. Οι τρεις παραμεθόριες περιοχές της χώρας έχουν μία μέση αύξηση 47,1%.
Η Ελλάδα εισάγει υγραέριο/προπάνιο από διάφορες χώρες, με τη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα να αποτελούν βασικές περιοχές εφοδιασμού. Σημαντικές ποσότητες προέρχονται από την Αλγερία, τη Νιγηρία και την Αίγυπτο, ενώ συχνά φορτία φτάνουν και από άλλες πηγές. Οι εταιρείες εμπορίας υγραερίου διαθέτουν εγκαταστάσεις αποθήκευσης και εμφιάλωσης (π.χ. οι Coral Gas, PetroGaz, GS Gas) που υποδέχονται τα εισαγόμενα φορτία. Για την εισαγωγή καυσίμου από άλλες χώρες υπάρχει ο κανόνας ότι ο εισαγωγέας πρέπει να τηρεί στις αποθήκες του στρατηγικά αποθέματα 90 ημερών. Κι επειδή το προϊόν διακινείται μέσω των αποθηκών αυτών, πρέπει στην είσοδο και την έξοδο να ελέγχεται από τελωνειακούς.
Οι μικρότερες εταιρείες προτιμούν τις εισαγωγές δια ξηράς, απο την Αλβανία και τη Βουλγαρία. Στα στατιστικά (που δεν λένε πάντα την αλήθεια) οι εισαγωγές από την Αλβανία και τη Βουλγαρία εμφανίζονται να αφορούν
Στην επιστολή του, που απευθυνόταν στη Β. Ζαβλάγκα, αναπληρώτρια προϊσταμένη στη διεύθυνση υδρογονανθράκων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με κοινοποίηση στον γενικό γραμματέα του υπουργείου και τον διοικητή της ΑΑΔΕ, ο γενικός γραμματέας του ΣΕΕΠΕ αναφέρει επί λέξει: «Επειδή υπάρχουν πληροφορίες από μέλη του συνδέσμου ότι πραγματοποιούνται –από εταιρείες εμπορίας υγραερίου– εισαγωγές υγραερίου από χώρες εντός (σ.σ.: Βουλγαρία) και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης (σ.σ.: Αλβανία), παράκληση να διερευνήσετε εάν για τις ανωτέρω εισαγωγές τηρούνται τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης…».
Ο κανόνας για τα στρατηγικά αποθέματα δίνει δεσπόζουσα θέση σε όσους ελέγχουν το παιχνίδι, αλλά από την άλλη επιτρέπει σε όσους δεν τηρούν τον κανόνα του παιχνιδιού να έχουν τεράστια περιθώρια: «Όταν κάνεις τέτοια εισαγωγή, που δεν υπάρχει, δεν χρειάζεται να είναι τιμολογημένη, είναι “μαύρη”», μου λέει το στέλεχος της εταιρείας εμπορίας από τη βόρεια Ελλάδα. «Κανονικά», συμπληρώνει, «το τι έχει ο καθένας στην αποθήκη του θα πρέπει να διασταυρώνεται με τα στοιχεία των τελωνείων για τις εισαγωγές προπανίου. Αυτό δεν γίνεται πάντα και πάντως δεν γίνεται σε κάποιες εταιρείες που προτιμούν τον δρόμο της ξηράς».
Οι τρεις εταιρείες ΕΚΟ, Coral και ΠΕΤΡΟΓΚΑΖ φτάνουν συνολικά στο 66% της αγοράς σε ολόκληρη τη χώρα. Στα Τρίκαλα το ποσοστό δεν φτάνει ούτε …στο μισό. Οι ντόπιοι φαίνεται ότι προτιμούν το φθηνότερο αλβανικό προπάνιο. «Δεν είναι χειρότερο αλλά δεν εισάγεται νόμιμα, καθώς κανείς δεν έχει αποθηκευτικούς χώρους. Ήδη το 2022, όταν άρχισε αυτό το “πάρτυ” και κάναμε έναν έλεγχο στην επιχείρηση στο Μεγαλοχώρι, επιβάλαμε ποινές διακοπής εργασιών διότι δεν μπορούσαμε να βρούμε άκρη με τα τιμολόγια», μου παραδέχεται στέλεχος της φορολογικής διοίκησης στην Αθήνα. Αυτή η δραστηριότητα «δεν θα ήταν δυνατόν να ασκηθεί χωρίς κάποιου είδους φορολογική προστασία στην περιοχή, καθώς όλοι γνωρίζουν τι συμβαίνει». Καθώς η διακίνηση του προπανίου απαιτεί αποθήκες για να τηρούνται τα αποθέματα τριών μηνών, φαίνεται ότι το αλβανικό προπάνιο διακινείται χωρίς να αποθηκεύεται σε εγκαταστάσεις των εμπόρων, αλλά φθάνει απευθείας στον πελάτη. Η διαφορά της τιμής με το νόμιμα διακινούμενο προπάνιο είναι τεράστια και εξαιρετικά ελκυστική για όσους έχουν αποφασίσει να κάνουν αυτή τη δουλειά.
Τα περιθώρια κέρδους των «μαύρων» είναι τόσο μεγάλα, που στην αγορά παρουσιάζονται όλο και περισσότεροι παίκτες από τον κόσμο του οργανωμένου εγκλήματος. Έτσι, νονός της νύχτας που δραστηριοποιείτο στις δυτικές συνοικίες της Αθήνας και δολοφονήθηκε το 2018 είχε αγοράσει εταιρεία εμπορίας προπανίου στην Κατοχή Αιτωλοακαρνανίας. Ακόμα, γνωστός γκάνγκστερ με το παρατσούκλι «Ζαμπόν» –δολοφονήθηκε στο πρατήριό του στον Νέο Κόσμο– είχε αγοράσει εταιρεία εμπορίας προπανίου στην Καρδίτσα.
Οι άλλες «μπίζνες»
Οι διακινητές «μαύρου» προπανίου κάνουν συνήθως και διακινήσεις άλλων καυσίμων, που είτε είναι νοθευμένα, είτε διακινούνται χωρίς φόρο, που είναι η μερίδα του λέοντος στην τιμή, είτε και τα δύο. Το φθινόπωρο του 2025 το FBI της ελληνικής αστυνομίας εξάρθρωσε ένα κύκλωμα που έφερνε διαλύτες από τη Βουλγαρία και νόθευε τα καύσιμα, με εγκεφάλους έναν Αλβανό και έναν 50χρονο επιχειρηματία από τα Τρίκαλα που δραστηριοποιείτο στον χώρο του βιομηχανικού υγραερίου αλλά έλεγχε στο παρελθόν τουλάχιστον τρία πρατήρια. Στις αποθήκες του κυκλώματος διακινούνταν παλιότερα προπάνιο και βιομηχανικό υγραέριο. Ανάμεσά τους βρισκόταν και μία εγκατάσταση στο Μεγαλοχώρι Τρικάλων, που έκλεισε, ενώ ο ιδιοκτήτης συνελήφθη και προφυλακίστηκε. Τα τιμολόγιά του βρέθηκαν σε πολλές επιχειρήσεις των Τρικάλων. Εκεί ήταν γνωστός με το παρατσούκλι «ο βασιλιάς του υγραερίου».
Παρά το γεγονός ότι η περιφέρεια Θεσσαλίας του είχε εγκρίνει την περιβαλλοντική αδειοδότηση στις 3 Δεκεμβρίου 2020 (απόσπασμα πρακτικού 17/30-11-2020) με εισήγηση του θεματικού αντιπεριφερειάρχη περιβάλλοντος, χωρικού σχεδιασμού και πολιτικής γης, οι ποσότητες καυσίμων που φάνηκε να διακινούνται από το κύκλωμα που εξαρθρώθηκε δεν μπορούσαν να «χωρέσουν» στις δεξαμενές των εγκαταστάσεών του. Στις δεξαμενές των κλειστών εγκαταστάσεων του ανθρώπου που είχε εντοπιστεί στους καταλογισμούς του 2022 είχαν διοχετευθεί διαλύτες από τη Βουλγαρία, με τους οποίους νοθεύτηκαν βενζίνες για 30.000 αυτοκίνητα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της αστυνομίας.
«Το κύκλωμα έψαχνε απεγνωσμένα για δεξαμενές· οι όγκοι των προϊόντων που διακινούσαν ήταν πολύ μεγαλύτεροι από τις δεξαμενές που μπορούσαν να βρουν, γι’ αυτό και συχνά δεξαμενή ήταν το ίδιο το βυτιοφόρο, μέσα στον δρόμο, γεμάτο», μου λέει απόστρατος της αστυνομίας από τη Λάρισα που γνωρίζει λεπτομέρειες από τις επιχειρήσεις και του 2022 και του 2025. Η περιφέρεια τον «έκοψε», αλλά ο ίδιος συνεχίζει τη δραστηριότητά του μέσα από τη φυλακή. Κι είναι λογικό, διότι παίκτες σαν κι αυτόν καθορίζουν μία αγορά.
Και στην Καρδίτσα υπήρξαν αντίστοιχα περιστατικά, με τα φορολογικά δικαστήρια να εκκρεμούν ακόμα σε βάρος επιχείρησης που έφερνε υγραέριο από την Ηπειρο από άλλη επιχείρηση που το εισήγαγε από την Αλβανία.
Στόχος τα κέρδη από το καύσιμο κίνησης
Το προπάνιο είτε περιέχεται στο υγραέριο (Liquefied Petroleum Gas – LPG), συνήθως σε ποσοστό 10-30% στα κοινά μείγματα, είτε χρησιμοποιείται μόνο του ως καύσιμο. Το υγραέριο είναι ένα μείγμα αερίων υδρογονανθράκων, με κυριότερα συστατικά το προπάνιο και το βουτάνιο. Εμπορικά το υγραέριο είναι το πιο σημαντικό προϊόν από τα δύο· η κατανάλωσή του στην Ελλάδα ανήλθε το 2025 σε 545 χιλιάδες μετρικούς τόνους. Από αυτούς 80 χιλιάδες μετρικοί τόνοι ήταν οι φιάλες υγραερίου (εμφιαλωμένο).
Το βουτάνιο, που υπάρχει στο μείγμα του υγραερίου, είναι λίγο φθηνότερο ανά φιάλη από το προπάνιο, αλλά το δεύτερο είναι πιο οικονομικό για μεγάλες χρήσεις και σε βάθος χρόνου εξ αιτίας της μεγαλύτερης απόδοσής του θερμικά. Η αναλογία των δύο συστατικών στο υγραέριο κίνησης (για χρήση στα αυτοκίνητα) είναι 70/30% βουτάνιο/προπάνιο, κάτι που το κάνει ακριβότερο σε σχέση με το βιομηχανικό υγραέριο, όπου η αντίστοιχη αναλογία είναι 80/20%.
Η διαφορά στη σύνθεση των δύο μειγμάτων κάνει το προπάνιο ελκυστικό για λαθρεμπορία με στόχο τα πρατήρια και τους οδηγούς: Το υγραέριο μπορεί να νοθευτεί με τη μείωση της ποσότητας του πιο ακριβού προπανίου και την αύξηση αντίστοιχα του φθηνότερου –λόγω χαμηλότερου ειδικού φόρου κατανάλωσης– βουτανίου.
Όμως το υγραέριο για βιομηχανική χρήση είναι φθηνότερο όχι μόνο λόγω της μικρότερης αναλογίας προπανίου. Έχει και διαφορετική φορολογική μεταχείριση από εκείνο που προορίζεται για κίνηση. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη νομοθεσία
Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης (Ε.Φ.Κ.) | Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών:
Για τη θέρμανση και τη βιομηχανία ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης είναι 120 ευρώ τον τόνο
Για την κίνηση των οχημάτων ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης είναι σημαντικά υψηλότερος, στα 430 ευρώ τον τόνο
«Συνεπώς», μου λέει στέλεχος της φορολογικής διοίκησης στην περιφέρεια Ηπείρου, «όποιος χρησιμοποιεί βιομηχανικό προπάνιο και το διοχετεύει στα πρατήρια υγρών καυσίμων βγάζει χαλαρά 310 ευρώ τον τόνο μόνο από τη διαφορά της φορολογίας». Να σημειωθεί ότι παλιότερα η διαφορά ήταν ακόμα μεγαλύτερη (60 ευρώ/τόνο το βιομηχανικό προς 450 ευρώ το κίνησης), αλλά το κράτος βλέποντας να οργιάζει η χρήση βιομηχανικού μείγματος στα βενζινάδικα αποφάσισε να κλείσει την ψαλίδα.
Δέουσα επιμέλεια
Σύμφωνα με πληροφορίες μου, ένας τουλάχιστον από τους τρεις μεγάλους ομίλους που εμπορεύονται υγραέριο για τη βιομηχανία είχε απορρίψει στο παρελθόν παράδοση στη «Βιολάντα», καθώς είχε κρίνει ότι οι εγκαταστάσεις της δεν ανταποκρίνονταν στις αρχές της ασφαλούς παραδόσεως του προϊόντος. Τώρα τροφοδοτούνται από άλλο όμιλο, μέσω ενός τοπικού διανομέα. Πάντως η βιομηχανία και ο μέτοχός της δεν έχουν κατηγορηθεί ξανά για θέματα διαχείρισης του αερίου, αν και σύμφωνα με πληροφορίες μας ελέγχθηκαν τουλάχιστον μία φορά στο παρελθόν για αυτά.
Το κράτος το 2023 –μετά τους ελέγχους του 2022 στα Τρίκαλα– ψήφισε έναν νόμο με τον οποίον υποχρέωσε τους πρατηριούχους να τηρούν κάποιες προδιαγραφές όταν παραλαμβάνουν υγραέριο.
Αυτό αποκαλείται στην πιάτσα του υγραερίου «δέουσα επιμέλεια». Οι υποχρεώσεις σύμφωνα με τον νόμο είναι (Ν. 5073/2023):
Ο πρατηριούχος έχει πλέον μεγαλύτερη ευθύνη για τη νομιμότητα του καυσίμου που παραλαμβάνει και πρέπει να ελέγχει ενεργά αν ο προμηθευτής είναι νόμιμος και αν το προϊόν είναι λαθραίο.
Το σύστημα εισροών-εκροών πρέπει να καταγράφει ακριβώς τις ποσότητες για την αποφυγή παραποίησης (πειραγμένες αντλίες).
Σε περίπτωση διαπίστωσης λαθρεμπορίου, τα πρατήρια κλείνουν μέχρι τη δικάσιμο.
«Οι υποχρεώσεις αυτές», μου λέει στέλεχος του υπουργείου Ενέργειας που θέλει να παραμείνει ανώνυμο επειδή δεν έχει εξουσιοδοτηθεί να μιλήσει για την υπόθεση, «θα μπορούσαν πολύ απλά να μεταφερθούν και στη βιομηχανία». Η βιομηχανία δεν είναι βέβαιο ότι θα υποδεχόταν κάτι τέτοιο με ενθουσιασμό, καθώς θα της μετέφερε το βάρος του ελέγχου όλων των εγκαταστάσεων, το ρυθμιστικό βάρος και κόστος. «Αυτή είναι η δουλειά του κράτους που πρέπει να την κάνει», μου είπαν με μία φωνή τέσσερα στελέχη της, που μου μίλησαν για το θέμα αυτό υπό τον όρο της ανωνυμίας.
