Η τελευταία ενημέρωση της ιστοσελίδας της ελληνικής πρεσβείας στη Μόσχα είναι ενδεικτική του επιπέδου των σχέσεων Ελλάδας και Ρωσίας τα τελευταία χρόνια. Εχει τίτλο: «Πρόσκληση υποβολής προσφοράς για φόρτωση και μεταφορά χιονιού από τον περιβάλλοντα χώρο των δύο κτιρίων Αρχής μας» και ακολουθούν κάποια τυπικά μηνύματα υπουργών ή υφυπουργών για τον εορτασμό εθνικών επετείων. Πρέσβειρα της Ελλάδας στη Μόσχα είναι η Κατερίνα Ξαγοράρη, η οποία –όπως είναι λογικό δεδομένης της κατάστασης στο Ουκρανικό– από την επίδοση των διαπιστευτηρίων της στον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Βλαντιμίρ Πούτιν τον Δεκέμβριο του 2023, με 20 ακόμη συναδέλφους της στο Κρεμλίνο, δεν έχει αναπτύξει ιδιαίτερες επαφές.
Η πρόσφατη επιλογή του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας Σεργκέι Λαβρόφ να μη μετακινηθεί καθόλου από το ασφυκτικά επιθετικό πλαίσιο που έχει ήδη τεθεί τα τελευταία τέσσερα χρόνια του πολέμου και έχει εκφραστεί κυρίως από τη διευθύντρια του τμήματος πληροφοριών και Τύπου του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα, σκιαγραφεί μια εικόνα η οποία είναι πολύ δύσκολο να αλλάξει, αν προηγουμένως δεν τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Η Αθήνα έχει κατά καιρούς εκπέμψει μηνύματα προς τη Μόσχα, τα οποία όμως δεν έχουν θεωρηθεί από τη ρωσική πλευρά επαρκή για οποιαδήποτε ουσιαστική επαφή.
Τον τελευταίο χρόνο η ανάληψη της θέσης μη μονίμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ από την Ελλάδα έχει ανοίξει κάποιους διαύλους επικοινωνίας με τη Ρωσία (η οποία είναι μόνιμο μέλος), όπως φάνηκε και από τη συνάντηση που είχαν στη Νέα Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριο οι υφυπουργοί Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου και Σεργκέι Ριαμπκόβ. Επί της ουσίας, όμως, λίγα πράγματα μπορεί να αναμένονται.
Στο σημείο μηδέν με τη Μόσχα
Αν και η Αθήνα δεν μπορεί να μετακινηθεί από τη βασική θέση της υπέρ της Ουκρανίας, στο πλαίσιο της προάσπισης της εδαφικής ακεραιότητας ενός κράτους που βρίσκεται στον πυρήνα του διεθνούς δικαίου, έχει κατά καιρούς στείλει μηνύματα προς τη Μόσχα, τα οποία πάντως δεν έχουν θεωρηθεί αρκετά για οποιαδήποτε ουσιαστική επαφή, έστω και σε χαμηλό επίπεδο. Εν ολίγοις, από την Αθήνα έχουν αποσταλεί μηνύματα σχετικά με την ετοιμότητα της Ελλάδας να κινηθεί εντός ενός διπλωματικού πλαισίου το οποίο είναι εφικτό, δεδομένης της κατάστασης στην Ουκρανία, αλλά η Μόσχα ζητεί δημόσιες διατυπώσεις που για την ελληνική πλευρά θα ήταν αδύνατες.
Επιθέσεις στον Πατριάρχη
Αν και οι διακρατικές σχέσεις έχουν την αυτοτελή σημασία τους, είναι απολύτως σαφές ότι πέρα από το Ουκρανικό, οι ελληνορωσικές σχέσεις επηρεάζονται και από το ρήγμα που υπάρχει ανάμεσα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και το Πατριαρχείο Μόσχας. Πέρα από τις διαρκείς επιθέσεις ενάντια στον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, oι οποίες είναι από μόνες τους προβληματικές, υπάρχουν κι άλλες διαστάσεις. Οπως, για παράδειγμα, το γεγονός ότι η Ρωσική Εκκλησία εκμεταλλεύεται τα λάθη ή τις αδυναμίες των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων στη Μέση Ανατολή (η περιοχή αρμοδιότητας των Πατριαρχείων Ιεροσολύμων και –λιγότερο– Αντιοχείας είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα) προκειμένου να μειώσει το πολιτισμικό και –κατ’ επέκταση– πιθανώς πολιτικό αποτύπωμα της Ελλάδας σε περιοχές ιστορικής παρουσίας της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας.
Αυτή η ιδιαίτερα ρευστή κατάσταση εκ των πραγμάτων θα επηρεάσει και μελλοντικές αποφάσεις της Ελλάδας στην επόμενη ημέρα με τη λήξη του πολέμου. Η Αθήνα θα επιχειρήσει να συμμετάσχει στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, με τα μέρη της χώρας όπου η Ελλάδα μπορεί να επικαλεστεί μακρόχρονη παρουσία συγγενών πληθυσμών και πολιτισμικού αποτυπώματος, να έχουν περάσει στα χέρια των Ρώσων (Μαριούπολη κ.λπ.). Οι εγγυήσεις ασφαλείας και η πιθανή στρατιωτική συμμετοχή των ευρωπαϊκών κρατών έχουν, επίσης, τη δική τους σημασία. Δεν είναι σοβαρό το ενδεχόμενο συμμετοχής της Ελλάδας σε κάποια χερσαία δύναμη που θα αναπτυχθεί σε ουκρανικό έδαφος, ενώ την ίδια στιγμή φαίνεται ότι το ιδιαίτερο καθεστώς της Μαύρης Θάλασσας (Σύμβαση του Μοντρέ του 1936) απομακρύνει και την πιθανότητα ελληνικής ναυτικής δύναμης, η οποία –αναπόφευκτα– θα ετίθετο υπό τουρκική διοίκηση, καθώς η Τουρκία αποτελεί το κράτος του ΝΑΤΟ με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στον Εύξεινο Πόντο…
