Του Δημήτρη Δεληγιάννη*
Κατά την ορκωμοσία του στις αρχές του έτους ο νέος Δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Ζόραν Μαμντάνι, επανέφερε στο δημόσιο διάλογο ένα θεμελιώδες ερώτημα: σε ποιον ανήκει μια πόλη;
Το ερώτημα αυτό δεν είναι ρητορικό. Είναι βαθιά πολιτικό και απολύτως επίκαιρο.
Σε ποιον ανήκει μια πόλη; Ποιος αποφασίζει για αυτήν; Και με ποια συμμετοχή της κοινωνίας;
Η απάντηση που κυριάρχησε τις τελευταίες δεκαετίες, στην εποχή του άγριου νεοφιλελευθερισμού, είναι σαφής: οι πόλεις δεν ανήκουν στους κατοίκους τους, αλλά στους πλούσιους, στους ισχυρούς, στους καλά δικτυωμένους.
Η αντίληψη αυτή διαμόρφωσε και τον τρόπο άσκησης της δημόσιας εξουσίας.
Ζούμε σε μια περίοδο όπου κυριαρχεί η αποθέωση της ατομικής ευθύνης. Ο καθένας καλείται να αντιμετωπίσει μόνος του τα προβλήματά του: την ακρίβεια, την ανασφάλεια, τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Η συμμετοχή των πολιτών υποχώρησε και η δημοκρατία περιορίστηκε σε τυπικές διαδικασίες. Οι αποφάσεις λαμβάνονται πίσω από κλειστές πόρτες. Και οι πολίτες δεν θεωρούνται συμμέτοχοι, αλλά αποδέκτες αποφάσεων. Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν αποτέλεσε εξαίρεση σε αυτή την εξέλιξη.
Στην Ελλάδα, αυτή η πορεία δεν είναι απλώς πολιτική· είναι και θεσμική. Δεν είναι τυχαία η κατάργηση από τη σημερινή κυβέρνηση με τον Ν. 5056/2023 της Δημοτικής και Περιφερειακής Επιτροπής Διαβούλευσης, από τα ελάχιστα θεσμοθετημένα εργαλεία συμμετοχής πολιτών και φορέων στη διαμόρφωση κρίσιμων πολιτικών για τον προϋπολογισμό, το τεχνικό πρόγραμμα και την αναπτυξιακή κατεύθυνση των δήμων.
Η κατάργηση αυτή δεν είναι ουδέτερη. Προϋπολογισμοί, ακόμα και αυξήσεις δημοτικών τελών εγκρίνονται χωρίς ουσιαστική διαβούλευση. Σημαντικές επιλογές γίνονται ερήμην των πολιτών. Η απουσία συμμετοχής βαφτίζεται «σοβαρότητα», η κοινωνική αντίδραση «λαϊκισμός» και η θεσμική κριτική της αντιπολίτευσης «μικροπολιτική».
Απέναντι σε αυτή τη λογική, εμείς, η Συμπαράταξη Λαρισαίων, επιλέγουμε έναν άλλο δρόμο. Καλούμε τον πολίτη να ακούσει, να σκεφτεί, να τοποθετηθεί, να συμμετάσχει. Όχι ως χειροκροτητής, αλλά ως ενεργός συμμέτοχος. Γιατί μόνο έτσι η πόλη μπορεί να αποκτήσει σχέδιο, ανθεκτικότητα και προοπτική.
Δεν αρκούμαστε στην κριτική. Ανοίγουμε τον δημόσιο διάλογο και φέρνουμε μαζί την πολιτική, την επιστήμη και την κοινωνία. Η εκδήλωση για την αντιπλημμυρική θωράκιση της πόλης είναι η αρχή ενός κύκλου παρεμβάσεων που θα συνεχιστεί. Σε περιόδους κρίσης –και διανύουμε μια τέτοια περίοδο– δεν αρκούν οι τεχνικές λύσεις. Χρειάζεται συλλογικότητα, αλληλεγγύη και μια αντίληψη ενότητας, όπου η γνώση πηγαίνει μαζί με την ευθύνη.
Ο Δήμαρχος της Νέας Υόρκης στο αρχικό ερώτημα έχει δώσει την απάντησή του. Η πόλη «ανήκει σε όλους όσοι ζουν σε αυτήν». Και επαναφέρει στο προσκήνιο μια ουσιώδη αρχή: : η Δημοκρατία χωρίς συμμετοχή δεν είναι ζωντανή.
Γιατί τελικά το πραγματικό δίλημμα για τις πόλεις του μέλλοντός μας είναι καθαρό: πόλεις με δημοκρατία ή πόλεις διοικούμενες χωρίς πολίτες.
Και αυτό δεν είναι ζήτημα επικοινωνίας. Είναι ζήτημα εξουσίας.
*Ο Δημήτρης Δεληγιάννης είναι επικεφαλής της Δημοτικής Ομάδας «Συμπαράταξη Λαρισαίων»
