Ο αέρας που αναπνέουμε έχει γίνει το νέο «πεδίο μάχης» της κλιματικής κρίσης. Η κλιματική απορρύθμιση «δηλητηριάζει» την ατμόσφαιρα των πόλεων, μετατρέποντας τον καθαρό αέρα σε είδος υπό εξαφάνιση. Δεν είναι κάτι που απλώς περιμένουμε να συμβεί στο μέλλον. Είναι η καθημερινή πραγματικότητα που εισπνέουμε, από την πυκνή σκόνη που θολώνει τον ορίζοντα μέχρι το τοξικό νέφος που εγκλωβίζεται πάνω από τα κεφάλια μας στους καύσωνες.
Το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων συζήτησε για το πώς η άνοδος της θερμοκρασίας αλλάζει τη χημεία της ατμόσφαιρας και μετατρέπει τους ρύπους σε μια αόρατη, αλλά άμεση απειλή για τη δημόσια υγεία με τον Δρ Ανδρέα Φλουρή, καθηγητή Φυσιολογίας και διευθυντή του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ο Δρ Φλουρής είναι Σύμβουλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα που αφορούν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία.
Η άρρηκτη σύνδεση κλιματικής κρίσης και ατμοσφαιρικής ρύπανσης
«Υπάρχει μια άμεση σύνδεση που συχνά παραβλέπουμε» αναφέρει ο Δρ Φλουρής. «Η κλιματική κρίση δεν είναι απλώς ένας επιπλέον παράγοντας ρύπανσης, αλλά ένας επιταχυντής που καθιστά τα καυσαέρια των αυτοκινήτων και των εργοστασίων πολύ πιο επιθετικά. Οι υψηλές θερμοκρασίες αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι ρύποι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να παραμένουν για περισσότερο χρόνο πάνω από τις πόλεις και να γίνονται πιο τοξικοί για τον ανθρώπινο οργανισμό. Δηλαδή, η υπερθέρμανση του πλανήτη λειτουργεί ως “πολλαπλασιαστής ισχύος”, ενισχύοντας τις αρνητικές επιπτώσεις των ήδη υπαρχόντων ρύπων και αυτό συμβαίνει κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα.»
Συνεχίζοντας, ο Δρ Φλουρής εξηγεί ότι «το πρόβλημα εστιάζεται κυρίως στο “κακό” όζον. Και γιατί το χαρακτηρίζουμε έτσι; Ενώ το όζον ψηλά στην ατμόσφαιρα λειτουργεί ως ασπίδα κατά της ακτινοβολίας, στο επίπεδο του εδάφους που αναπνέουμε είναι ένας ισχυρός και ερεθιστικός ρύπος. Η έντονη ζέστη και η ηλιοφάνεια λειτουργούν ως καταλύτες που επιταχύνουν τις χημικές αντιδράσεις ανάμεσα στα καυσαέρια, παράγοντας πολύ μεγαλύτερες ποσότητες όζοντος από ό,τι παρατηρούμε τα προηγούμενα χρόνια.»
«Ταυτόχρονα», συνεχίζει ο Δρ Φλουρής, «οι υψηλές θερμοκρασίες δημιουργούν το φαινόμενο της θερμοκρασιακής αναστροφής. Φανταστείτε την πόλη σαν μια κατσαρόλα. Υπό κανονικές συνθήκες, οι ρύποι ανεβαίνουν ψηλά και σκορπίζονται. Όμως, όταν έχουμε υψηλές θερμοκρασίες, ο θερμός αέρας ψηλά λειτουργεί σαν ένα αόρατο καπάκι που εγκλωβίζει τους ρύπους χαμηλά. Έτσι, αντί να καθαρίζει η ατμόσφαιρα, δημιουργείται μια στάσιμη μάζα αέρα. Το αποτέλεσμα είναι οι κάτοικοι να αναπνέουν ξανά και ξανά τους ίδιους εγκλωβισμένους ρύπους, οι οποίοι λόγω της ζέστης γίνονται ολοένα και πιο τοξικοί».
Η ερημοποίηση μετατρέπει τη σκόνη σε «μαγνήτη» ρύπων για την Ελλάδα
«Η συχνή μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα είναι άμεση επίπτωση της κλιματικής απορρύθμισης» σχολιάζει ο Δρ Φλουρής. Συνεχίζοντας, εξηγεί ότι «λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας, μεγάλες εκτάσεις στη Βόρεια Αφρική ερημοποιούνται. Το ξηρό έδαφος σε αυτές τις περιοχές γίνεται σκόνη, την οποία τα ατμοσφαιρικά ρεύματα μεταφέρουν προς τη χώρα μας πολύ πιο συχνά και σε μεγαλύτερες ποσότητες από ό,τι στο παρελθόν.»
«Και, δυστυχώς» συνεχίζει ο Δρ Φλουρής, «αυτή η σκόνη δεν είναι απλό χώμα. Καθώς ταξιδεύει, λειτουργεί σαν ένας “μαγνήτης” που μαζεύει πάνω του βακτήρια, μύκητες και βαρέα μέταλλα. Όταν αυτή η σκόνη φτάνει στα ελληνικά αστικά κέντρα είναι ήδη “φορτωμένη” με όλα όσα σας προείπα και εισχωρεί βαθιά στο αναπνευστικό μας σύστημα, προκαλώντας άμεση και σοβαρή επιβάρυνση στην υγεία, ειδικά των ευάλωτων ομάδων, όπως τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι».
Τα μικροσωματίδια των πυρκαγιές εισχωρούν απευθείας στο κυκλοφορικό μας σύστημα
Συνεχίζοντας, ο Δρ Φλουρής τονίζει πως «μια από τις πιο επικίνδυνες πηγές ρύπανσης που συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή αφορά τα εξαιρετικά λεπτά σωματίδια στον αέρα με διάμετρο μικρότερη των 2,5 μικρομέτρων. Για να καταλάβει κανείς το μέγεθός τους, μπορεί να σκεφτεί ότι μια ανθρώπινη τρίχα είναι περίπου 30 φορές πιο χοντρή από ένα τέτοιο σωματίδιο. Αυτά τα μικροσωματίδια εισέρχονται βαθιά στους πνεύμονες και την κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας αναπνευστικά, καρδιαγγειακά, ακόμη και νευρολογικά προβλήματα, όπως άσθμα, καρκίνο, άνοια, και κατάθλιψη. Θεωρούνται ο πιο σημαντικός παγκόσμιος περιβαλλοντικός κίνδυνος για την υγεία και αυξάνονται σημαντικά από τις δασικές πυρκαγιές», τονίζει ο κ. Φλουρής.
Συνεχίζοντας, εξηγεί ότι «η αύξηση των δασικών πυρκαγιών λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες τέτοιων σωματιδίων τα οποία, λόγω του ελάχιστου βάρους τους, μπορούν να ταξιδέψουν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο της φωτιάς. Είναι τόσο μικρά που οι μηχανισμοί φιλτραρίσματος και καθαρισμού του αναπνευστικού μας συστήματος δεν μπορούν να τα σταματήσουν. Περνούν βαθιά στους πνεύμονες και από εκεί απευθείας στο αίμα, προκαλώντας σοβαρές φλεγμονές σε όλο το σώμα και επιβαρύνοντας το καρδιαγγειακό σύστημα.»
Το γεωγραφικό ανάγλυφο και το τσιμέντο καθιστούν τις ελληνικές πόλεις «παγίδες» ρύπων
Όπως αναφέρει ο Δρ Φλουρής, «λόγω της γεωγραφίας αλλά και της ρυμοτομίας μας, οι ελληνικές πόλεις υποφέρουν περισσότερο. Η Αθήνα, για παράδειγμα, περιβάλλεται από ορεινούς όγκους που εμποδίζουν την ανανέωση του αέρα. Το τσιμέντο απορροφά τη ζέστη κατά τη διάρκεια της ημέρας και την εκλύει τη νύχτα, δημιουργώντας τη λεγόμενη “αστική θερμική νησίδα”. Έτσι, σε έναν πλανήτη που θερμαίνεται, οι πόλεις γίνονται παγίδες ρύπων. Η ρύπανση δεν έχει διέξοδο διαφυγής και οι κατοικοι αναγκάζονται να ζουν σε ένα περιβάλλον που επιβαρύνει καθημερινά την υγεία τους, καθώς οι ρύποι “λιμνάζουν” πάνω από τους δρόμους και τις γειτονιές.»
Ο επανασχεδιασμός των πόλεων αποτελεί τη μοναδική διέξοδο
Ο Δρ Φλουρής τονίζει ότι απαιτούνται άμεσες παρεμβάσεις στον αστικό ιστό. «Χρειαζόμαστε περισσότερο πράσινο και δέντρα, τα οποία λειτουργούν ως φυσικά φίλτρα που καθαρίζουν τη σκόνη και δροσίζουν την ατμόσφαιρα μέσω της εξάτμισης. Ακόμη πρέπει να μειώσουμε δραστικά τη χρήση του αυτοκινήτου και να χρησιμοποιήσουμε υλικά στις κατασκευές που δεν “φυλακίζουν” τη ζέστη. Η ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε είναι ο πιο άμεσος δείκτης της υγείας μας. Αν δεν αλλάξουμε τον τρόπο που λειτουργούν οι πόλεις μας και δεν αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση στη ρίζα της, ο καθαρός αέρας θα γίνει το πιο σπάνιο και ακριβό αγαθό του 21ου αιώνα.»
