Ένα επιβλητικό απολίθωμα ύψους περίπου 8 μέτρων, που ανακαλύφθηκε αρχικά στη Σκωτία, επιβεβαιώθηκε από επιστήμονες ως μια εντελώς νέα μορφή ζωής. Ούτε φυτό ούτε μύκητας, ο εξαφανισμένος οργανισμός -που ονομάζεται Prototaxites– στάθηκε μοναδικός στην ιστορία της Γης, ανήκοντας σε έναν πλέον χαμένο κλαδί του δέντρου της ζωής.
Σύμφωνα και με το dailygalaxy.com, το εύρημα δίνει τέλος σε σχεδόν δύο αιώνες επιστημονικής διαμάχης και σύγχυσης γύρω από την ταυτότητα του Prototaxites, ο οποίος χρονολογείται από 420 έως 370 εκατομμύρια χρόνια πριν. Σύμφωνα με δημοσίευση στο Science Advances, πρόκειται για μια διακριτή ευκαρυωτική γενεαλογική γραμμή που άνθισε πολύ πριν διαμορφωθούν τα πολύπλοκα χερσαία οικοσυστήματα.
Την ανάλυση ηγήθηκαν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και του δημόσιου φορέα Εθνικών Μουσείων της Σκωτίας, εξετάζοντας απολιθωμένα δείγματα από το Rhynie chert, έναν σπάνιο και εξαιρετικά καλοδιατηρημένο γεωλογικό σχηματισμό στο Αμπερντίνσαϊρ. Το έργο τους έδειξε ότι ο τεράστιος αυτός οργανισμός δεν μπορεί να καταταχθεί σε καμία γνωστή ομάδα ζωής. Αντίθετα, αποκαλύπτει ότι η πρώιμη Γη φιλοξενούσε μορφές ζωής εντελώς διαφορετικές από οτιδήποτε υπάρχει σήμερα.
Ένα απολίθωμα χωρίς σύγχρονο αντίστοιχο
Το απολίθωμα συλλέχθηκε για πρώτη φορά το 1843 και μελετήθηκε πάνω από μία δεκαετία αργότερα από τον Καναδό επιστήμονα Τζ. Γου. Ντάσον, ο οποίος υπέθεσε ότι ίσως επρόκειτο για ένα σάπιο κωνοφόρο. Με τα χρόνια, ο Prototaxites ταξινομήθηκε λανθασμένα πολλές φορές, όμως η νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στις 21 Ιανουαρίου 2026 έβαλε τέλος σε αυτές τις θεωρίες. Όπως εξηγεί ο Σάντι Χέδερντινγκτον, επικεφαλής συν-συγγραφέας και ερευνητικός συνεργάτης στον δημόσιο φορέα Εθνικών Μουσείων της Σκωτίας: «Είναι ζωή, αλλά όχι όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, παρουσιάζοντας ανατομικά και χημικά χαρακτηριστικά διαφορετικά από εκείνα των μυκήτων ή των φυτών, και επομένως ανήκοντας σε έναν εντελώς εξαφανισμένο εξελικτικό κλάδο ζωής».
Δεν διέθετε χαρακτηριστικά που αναμένονται από καμία από τις δύο ομάδες: ούτε φυλλώδη κόμη, ούτε φωτοσυνθετικές δομές, ούτε υπόγεια μυκηλιακά δίκτυα, ούτε ενδείξεις συμβιωτικών σχέσεων. Η χημική ανάλυση έδειξε ότι η σύσταση των ιστών του Prototaxites δεν έμοιαζε με εκείνη των μυκήτων που ζούσαν την ίδια περίοδο, ούτε ταίριαζε με οποιαδήποτε γνωστή φυτοχημεία. Η ερευνητική ομάδα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η δομή αυτή αποδίδεται καλύτερα «σε μια εντελώς εξαφανισμένη ευκαρυωτική γενεαλογική γραμμή», όπως ανέφερε ο Χέδερντινγκτον.
Με ύψος σχεδόν 8 μέτρα, ο Prototaxites θα υψωνόταν πάνω από όλους τους άλλους χερσαίους οργανισμούς της εποχής του. Κατά την ύστερη Σιλούρια έως την ύστερη Δεβόνια περίοδο, η ζωή στη στεριά μόλις άρχιζε να αναπτύσσεται. Τα πρώιμα φυτά ήταν μικρά και απλά, ενώ τα ζώα περιορίζονταν σε πρωτόγονα αρθρόποδα.
Σε αυτό το αραιό οικοσύστημα, ο Prototaxites αποτελούσε μια ανωμαλία. Το τεράστιο μέγεθός του τον καθιστούσε τον μεγαλύτερο γνωστό οργανισμό στην ξηρά για εκατομμύρια χρόνια. Σύμφωνα με τη συν-συγγραφέα της μελέτης Λάουρα Κούπερ, υποψήφια διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου: «Ο Prototaxites αντιπροσωπεύει επομένως ένα ανεξάρτητο πείραμα της ζωής στην κατασκευή μεγάλων, πολύπλοκων οργανισμών, το οποίο μπορούμε να γνωρίζουμε μόνο μέσω εξαιρετικά καλοδιατηρημένων απολιθωμάτων».
Η Κούπερ τόνισε ότι, αφού ο Prototaxites δεν μπορεί να ενταχθεί στους μύκητες ή σε οποιαδήποτε άλλη υπάρχουσα ομάδα, πρέπει να προήλθε από μια εξελικτική πορεία που τελικά εξαφανίστηκε χωρίς να δώσει περαιτέρω κλάδους.
Κατάλοιπα παγιδευμένα σε αρχαίο βράχο
Το απολίθωμα αναλύθηκε από δείγματα που προέρχονται από το Rhynie chert, έναν ιζηματογενή σχηματισμό ηλικίας περίπου 407 εκατομμυρίων ετών. Γνωστός για τη διατήρηση της πρώιμης ζωής με μικροσκοπική λεπτομέρεια, ο χώρος επέτρεψε στους επιστήμονες να μελετήσουν τη δομή και τη μοριακή σύσταση του Prototaxites με εξαιρετική σαφήνεια.
Προηγούμενοι ερευνητές είχαν ήδη αποκλείσει την ένταξή του στο φυτικό βασίλειο λόγω της απουσίας φωτοσυνθετικών ιστών. Η νέα ανάλυση επιβεβαιώνει ότι λείπουν και τα βασικά χαρακτηριστικά των μυκήτων, όπως τα νηματοειδή όργανα απορρόφησης θρεπτικών ουσιών και τα δίκτυα επεξεργασίας άνθρακα. Σύμφωνα με τη μελέτη, τα μοναδικά χαρακτηριστικά του οργανισμού, σε συνδυασμό με την απουσία οποιουδήποτε σύγχρονου αντίστοιχου, τον τοποθετούν ξεκάθαρα εκτός των γνωστών ταξινομήσεων. Το συμπέρασμα είναι ότι «ανήκε σε έναν ξεχωριστό και πλέον πλήρως εξαφανισμένο κλάδο σύνθετης ζωής».
