Ενα κενό στη δεξιά γραμμή του σιδηροδρομικού δικτύου υψηλής ταχύτητας Μαδρίτης – Ανδαλουσίας στο χιλιόμετρο 318,7 βρίσκεται στο επίκεντρο των προκαταρκτικών ερευνών για τα αίτια του πολύνεκρου σιδηροδρομικού δυστυχήματος της Κυριακής που έχει συγκλονίσει την Ισπανία.
Τρένο της ιδιωτικής σιδηροδρομικής εταιρείας Iryo, η οποία ανήκει κατά πλειοψηφία στον ιταλικό κρατικό σιδηροδρομικό όμιλο Ferrovie dello Stato που ταξίδευε προς τη Μαδρίτη συγκρούστηκε με τρένο της κρατικής Renfe, το οποίο ταξίδευε προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Το δυστύχημα προκάλεσε τον θάνατο 40 ανθρώπων και είναι το χειρότερο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην ιστορία των τρένων υψηλής ταχύτητας στην Ισπανία και το τρίτο χειρότερο από το 1970.
Παρόλο που η σύγκρουση των τρένων αποτελεί την κύρια αιτία για τον υψηλό αριθμό των θυμάτων, η έρευνα επικεντρώνεται στον παράγοντα που την προκάλεσε. Για «περίεργο» δυστύχημα, έκανε λόγο ο υπουργός Μεταφορών Οσκαρ Πουέντε.
Αργά το απόγευμα της Κυριακής, τα βαγόνια 6, 7 και 8 του τρένου της Iryo εκτροχιάστηκαν και πέρασαν στην απέναντι γραμμή. Το τρένο ταξίδευε με ταχύτητα άνω των 200 χιλιομέτρων την ώρα στο τμήμα της γραμμής στην πόλη Αδαμούθ, κοντά στην Κόρδοβα της Ανδαλουσίας.
Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, τρένο της Renfe, το οποίο είχε αναχωρήσει από τον σταθμό Ατότσα της Μαδρίτης στις 6:05 μ.μ., πλησίαζε με 205 χιλιόμετρα την ώρα. Κανείς δεν θα μάθει ποτέ τι θα είχε συμβεί αν το τρένο, κατασκευασμένο από την ισπανική εταιρεία CAF, είχε ξεκινήσει με ένα λεπτό καθυστέρηση ή ένα λεπτό νωρίτερα. Τα συστήματα ασφαλείας πιθανόν θα είχαν ενεργοποιηθεί, μειώνοντας τη ζημιά. Ο οδηγός του, Πάμπλο Βάριο, είχε μόλις 20 δευτερόλεπτα για να αποφύγει το τρένο της Iryo στο αντίθετο ρεύμα.
Μετά τη σφοδρή σύγκρουση, τα πρώτα βαγόνια του τρένου της Renfe έπεσαν σε ανάχωμα. Το τρένο της Iryo τερμάτισε στο χιλιόμετρο 317,6 με τα τελευταία βαγόνια να έχουν ανατραπεί και το τρένο της Renfe σε απόσταση 800 μέτρα μακριά. Ενδιάμεσα, οι γραμμές καταστράφηκαν.
Ομάδες διάσωσης και έκτακτης ανάγκης, κάτοικοι της περιοχής, δυνάμεις της αστυνομίας, τεχνικοί της Επιτροπής Διερεύνησης Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων, μετέβησαν αμέσως στο σημείο. Στο σημείο έφτασαν επίσης εκπρόσωποι των Renfe και Iryo, του εθνικού φορέα διαχείρισης του σιδηροδρομικού δικτύου της Ισπανίας, Adif, καθώς και εκπρόσωποι των κατασκευαστικών εταιρειών των τρένων.
Δεν ήταν λάθος του οδηγού
Το μεγάλο ερώτημα είναι το τι προκάλεσε τον εκτροχιασμό των τελευταίων βαγονιών του τρένου της Iryo, πριν από τη σύγκρουση.
Η προκαταρκτική έρευνα στο σημείο θα διαρκέσει εβδομάδες. Μέχρι στιγμής, επικεντρώθηκε στην υποδομή του δικτύου, καθώς και στην αναζήτηση τμημάτων του τρένου της Iyo, των αξόνων, των τροχών, της ανάρτησης και των φρένων που βρίσκονται κάτω από κάθε βαγόνι.
Η ταχύτητα με την οποία ταξίδευαν τα τρένα ήταν χαμηλότερη από το όριο των 250 χιλιομέτρων την ώρα που προβλέπεται για το ευθύγραμμο τμήμα της γραμμής στην Αδαμούθ όπου σημειώθηκε ο εκτροχιασμός.
Καθώς περνούσαν οι ώρες, η υπερβολική ταχύτητα και το λάθος του οδηγού αποκλείστηκαν ως πιθανές αιτίες. Οι ερευνητές, επικεντρώθηκαν στο ίδιο το τρένο και στο δίκτυο.
Μέχρι το μεσημέρι, η έρευνα είχε ήδη φέρε στο φως μία σπασμένη ράγα, καθώς και κατεστραμμένους στρωτήρες (κατασκευές που επιτρέπουν την στερέωση των σιδηροτροχιών) σε συγκεκριμένο σημείο που τράβηξε την προσοχή των ειδικών.
Οι ράγες του δικτύου υψηλής ταχύτητας είναι συγκολλημένες μεταξύ τους για να διασφαλιστεί η συνέχεια της κίνησης του τρένου και να ελαχιστοποιηθεί η τριβή. Τα τρένα υψηλής ταχύτητας ζυγίζουν 500 τόνους άδεια και κινούνται με αυξανόμενη συχνότητα κατά μήκος των 4.000 χιλιομέτρων του αντίστοιχου ισπανικού δικτύου.
Τεχνικός που συμμετείχε στην έρευνα ανέφερε στην El Mundo ότι το κενό στη σιδηροτροχιά, μήκους άνω των 30 εκατοστών, οφείλεται σε ελαττωματική συγκόλληση ή σε φθορά της που πιθανόν προκλήθηκε λόγω χρήσης ή καιρικών συνθηκών. Αυτό το κενό αποτελεί «πολύ πιθανή αιτία για τον εκτροχιασμό του τρένου της Iryo», σύμφωνα με τον τεχνικό.
Πηγές που γνωρίζουν την έρευνα επιβεβαίωσαν, μιλώντας στην ισπανική εφημερίδα ότι η εστίαση των τεχνικών έχει μετατοπιστεί στο σιδηροδρομικό δίκτυο. Ο διαχειριστής υποδομής, ο οποίος διεξάγει υπερηχογραφικές δοκιμές για να ελέγξει την κατάσταση των σιδηροτροχιών, «εξετάζει» προβλήματα στη σιδηροτροχιά ως πιθανή αιτία.
Ο τόπος του δυστυχήματος
Τις επόμενες εβδομάδες, οι έρευνες στο σημείο του δυστυχήματος θα συνεχιστούν για τον εντοπισμό θυμάτων κάτω από τα συντρίμμια, τον καθαρισμό της υποδομής και την επισκευή της. Παράλληλα, θα συνεχιστεί η έρευνα των τεχνικών για να δοθούν απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα για το δυστύχημα και τις νομικές συνέπειες.
Το αν το κενό στις γραμμές ήταν αποτέλεσμα ελαττωματικής συγκόλλησης που οδήγησε σε θραύση της σιδηροτροχιάς καθώς τα τρένα περνούσαν από πάνω της, ή αν το δυστύχημα οφείλεται στο τρένο της Iryo, αποτελεί το πιο κρίσιμο ερώτημα για τον δικαστή που θα αποδώσει τις ευθύνες.
Το πλήγμα στο κύρος του ισπανικού σιδηροδρομικού συστήματος υψηλής ταχύτητας, το οποίο παρά τα επιμέρους περιστατικά που σημειώθηκαν το 2024, παραμένει παγκόσμιο σημείο αναφοράς, είναι πολύ σοβαρό. Στα 4.000 χιλιόμετρα δικτύου η κυκλοφορία και η ζήτηση έχουν αυξηθεί θεαματικά την τελευταία τετραετία. Ηταν μία ιστορία επιτυχίας που έχει μελετηθεί σε χώρες σε όλο τον κόσμο.
Το δυστύχημα θα έχει συνέπειες. Από νομικής άποψης, υπεύθυνοι θεωρούνται ο εθνικός φορέας διαχείρισηςης δικτύου της Ισπανίας Adif, που υπάγεται στο υπουργείο Μεταφορών της χώρας, και η Ferrovie dello Estato, η ιταλική κρατική σιδηροδρομική εταιρεία που είναι ο κύριος μέτοχος της Iryo με 51% του κεφαλαίου.
«Ακόμη μία θεωρία»
Ο πρόεδρος της Iryo, Κάρλος Μπερτομέου, επισήμανε την «ασυνήθιστη» φύση του δυστυχήματος, καθώς «δεν συνέβη σε καμπύλη, αλλά σε ευθεία γραμμή» και με «μέτρια ταχύτητα». Υποστήριξε επίσης ότι το εμπλεκόμενο τρένο είναι «υπερσύγχρονο», ούτε τριών ετών, αγορασμένο καινούργιο. Οπως ανέφερε δε, «έχει ολοκληρωθεί το προγραμματισμένο σχέδιο συντήρησης και επιθεώρησής του, το τελευταίο πολύ πρόσφατα».
Ο Μπερτομέου διευκρίνισε ακόμη ότι ο εκτροχιασμός συνέβη σε ενδιάμεσο βαγόνι και όχι στο μπροστινό μέρος του τρένου, κάτι που, καθιστά το δυστύχημα «παράξενο» κατά τη γνώμη του και αυξάνει την ανάγκη για «ενδελεχή έρευνα». Πρόσθεσε ότι «έχει θέσει τον εαυτό του στη διάθεση της εξεταστικής επιτροπής για να προσδιοριστούν τα αίτια και να διασφαλιστεί ότι δεν θα επαναληφθεί ποτέ ξανά δυστύχημα».
Από την πλευρά του, ο υπουργός Οσκαρ Πουέντε απέρριψε την υπόθεση ότι το κενό στη γραμμή αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα για το δυστύχημα, καθώς δεν έχει διαπιστωθεί εάν αποτελεί την αιτία ή συνέπεια του εκτροχιασμού.
Είναι απλώς «ακόμη μία θεωρία, όπως όλες οι άλλες», ακόμη ένα αποδεικτικό στοιχείο, ανέφερε ο Πουέντε. Ο υπουργός προειδοποίησε ακόμη ότι δεν θα είναι εύκολο να προσδιοριστεί εάν το κενό στη γραμμή υπήρχε πριν από τον εκτροχιασμό ή αν δημιουργήθηκε μετά.
Πάντως, το σιδηροδρομικό τμήμα στην περιοχή της Aδαμούθ αποδείχθηκε προβληματικό πέρυσι, καθώς υπήρξαν αναφορές για επτά περιστατικά με βάση την ενημέρωση της συντήρησής του τον Μάιο του 2025. Μόλις ένα μήνα αργότερα, ο διαχειριστής υποδομής Adif ανέφερε καθυστερήσεις λόγω περιστατικών στο εν λόγω τμήμα, τα οποία έφτασαν μέχρι την ισπανική Γερουσία.
Απαντώντας σε ερωτήσεις του Λαϊκού Κόμματος (PP), η κυβέρνηση ανέφερε ότι τα συστήματα σηματοδότησης, τα οποία προφανώς δεν εμπλέκονται στο τρέχον δυστύχημα, είχαν επίσης προβλήματα. Σύμφωνα με τις αναφορές, είχε εντοπιστεί σφάλμα σε πλακέτα ρελέ, θεμελιώδες στοιχείο για την ορθή λειτουργία του συστήματος σηματοδότησης.
Τότε, είχε ανακοινωθεί ότι: «Η πλακέτα αντικαταστάθηκε με νέα, αποκαθιστώντας έτσι τη λειτουργικότητα του συστήματος. Αυτή η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε επίσης στο πλαίσιο της προγραμματισμένης συντήρησης. Οι ενέργειες επέτρεψαν την αποκατάσταση της κανονικότητας της υπηρεσίας στο συντομότερο δυνατό χρόνο, ελαχιστοποιώντας τη διακοπή της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας με εγγυήσεις για ασφαλείς συνθήκες λειτουργίας ανά πάσα στιγμή».
