Όταν του ζητούνταν να εξηγήσει τι επιδίωκε με τη στρατιωτική δράση του εναντίον της Βενεζουέλας, ο Ντόναλντ Τραμπ απαντούσε συνήθως με γενικόλογες αναφορές: ότι ήθελε να αποτρέψει τη διέλευση μεταναστών και εγκληματικών στοιχείων προς τις ΗΠΑ, να ανακόψει το λαθρεμπόριο ναρκωτικών από τη χώρα και, πιο πρόσφατα, να επανακτήσει τον έλεγχο των πετρελαϊκών αποθεμάτων που η Βενεζουέλα -όπως και άλλα κράτη- είχε κρατικοποιήσει δεκαετίες νωρίτερα, με εντολή του Ούγκο Τσάβες. Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του ο Economist, σχεδόν ποτέ δεν μιλούσε ανοιχτά για ανατροπή της κυβέρνησης Μαδούρο, πιθανότατα επειδή γνώριζε ότι οι υποστηρικτές του έβλεπαν με καχυποψία μια νέα στρατιωτική εμπλοκή στο εξωτερικό, ύστερα από χρόνια «ατελείωτων πολέμων» στον μουσουλμανικό κόσμο.
Ωστόσο, μετά τη σύλληψη Μαδούρο, του πανίσχυρου προέδρου της Βενεζουέλας, σε μια θεαματική επιχείρηση των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων τα ξημερώματα της 3ης Ιανουαρίου, ο Τραμπ παρουσίασε μια ιδιαίτερα ωμή αντίληψη για τον ρόλο της αμερικανικής ισχύος στη Λατινική Αμερική και γι’ αυτό που αποκάλεσε πλέον «Δόγμα Ντονρόε». Οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπως είπε, θα αναλάμβαναν τη «διοίκηση» μιας χώρας με τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα παγκοσμίως, ακόμη και με την αποστολή στρατευμάτων αν αυτό κρινόταν αναγκαίο. Αμερικανικές εταιρείες θα αξιοποιούσαν έναν «τεράστιο πλούτο», υποτίθεται προς όφελος τόσο των Αμερικανών όσο και των Βενεζουελάνων.
Mπορεί, βέβαια, να μη διευκρίνισε πού θα βρεθούν τα 50 δισ. ευρώ των επενδύσεων που πρέπει να γίνουν ώστε ο «μαύρος» χρυσός της Βενεζουέλας να γίνει προσβάσιμος για τους πετρελαϊκούς κολοσσούς και να μεταφερθεί προς διύλιση στις εγκαταστάσεις τους κατά μήκος των νότιων αμερικανικών ακτών, ωστόσο η νέα πραγματικότητα είναι ξεκάθαρη πλέον: Στη «δεύτερη φορά» Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το «Νot in my backyard» επεκτείνεται στη Λατινική Αμερική, σε μια επανάληψη των ψυχροπολεμικών καταστάσεων με τις ανατροπές καθεστώτων έπειτα από παρέμβαση των ΗΠΑ. Σημειώνεται ότι ένας από τους βασικούς «παίκτες» στο πετρελαϊκό Ελ Ντοράντο που διαμορφώνεται στη Βενεζουέλα, είναι η Chevron, η οποία δεν έφυγε ποτέ από τη χώρα του Μαδούρο, με 1 στα 3 βαρέλια που εξάγονται να έχει το σήμα της.
Επόμενη ημέρα με κυβέρνηση – μαριονέτα στη Βενεζουέλα;
Η δημοκρατική διαδικασία θα μπορούσε να παραμεριστεί χάριν της επιβολής της τάξης, συνεχίζει στην αναλυσή του ο Economist. Αρχικά, η εξόριστη ηγέτιδα της αντιπολίτευσης και βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο στο άμεσο μέλλον. Ωστόσο, ο Τραμπ υποστήριξε ότι η αντιπρόεδρος που είχε επιλέξει ο Μαδούρο, η Ντέλσι Ροντρίγκες, θα συνεργαζόταν με τη νέα αμερικανική επιρροή -ισχυρισμό που η ίδια διέψευσε.
Παράλληλα, κράτη της περιοχής, είτε σύμμαχοι όπως το Μεξικό είτε αντίπαλοι όπως η Κούβα, κλήθηκαν να ευθυγραμμιστούν με τις ΗΠΑ, αλλιώς θα αντιμετωπίσουν τις… συνέπειες. Ήδη, ο πρόεδρος της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, τον οποίο ο Τραμπ κατηγόρησε ότι «παράγει και εξάγει κοκαΐνη στις Ηνωμένες Πολιτείες», δέχτηκε ξεκάθαρη προειδοποίηση να «προσέχει».
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν παραμελήσει επί μακρόν την εφαρμογή του ιστορικού Δόγματος Μονρόε του 19ου αιώνα, το οποίο στόχευε στον αποκλεισμό εξωηπειρωτικών δυνάμεων από τη Λατινική Αμερική. Από εδώ και στο εξής, δήλωσε, «η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν πρόκειται να αμφισβητηθεί ξανά».
Οι χειρισμοί Τραμπ στη Βενεζουέλα και ο παραγκωνισμός του Κογκρέσου
Η επιχείρηση σύλληψης του Μαδούρο πραγματοποιήθηκε ακριβώς 36 χρόνια μετά την αιχμαλωσία του Μανουέλ Νοριέγκα, πρώην δικτάτορα του Παναμά και τελευταίου στόχου αμερικανικής επέμβασης για αλλαγή καθεστώτος στην περιοχή. Ο Μαδούρο και η σύζυγός του, Σίλια Φλόρες, συνελήφθησαν πριν καταφέρουν να καταφύγουν σε ασφαλές καταφύγιο και μεταφέρθηκαν στο αμφίβιο πλοίο USS Iwo Jima, εν αναμονή της δίκης τους στη Νέα Υόρκη για κατηγορίες που σχετίζονται με διακίνηση ναρκωτικών και άλλα εγκλήματα.
Η επιτυχία της επιχείρησης και η παρουσίασή της ως επιβολή του νόμου απέναντι σε έναν «φυγόδικο» ενδέχεται να καθησυχάσουν Ρεπουμπλικάνους βουλευτές, οι οποίοι φοβούνταν ότι η επέμβαση παραβιάζει τον Νόμο περί Πολεμικών Εξουσιών, που περιορίζει τη δυνατότητα του προέδρου να ξεκινά πολέμους χωρίς έγκριση του Κογκρέσου. Οι Δημοκρατικοί, αντίθετα, χαρακτήρισαν την επέμβαση παράνομη.
Αγνοείται το Διεθνές Δίκαιο, ο ρόλος του Ρούμπιο
Την ίδια στιγμή, αριστερές κυβερνήσεις στη Λατινική Αμερική, όπως της Βραζιλίας, εξέφρασαν έντονες ανησυχίες για παραβίαση του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, ενώ δεξιές κυβερνήσεις εμφανίστηκαν πιο θετικές. Ο πρόεδρος της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, χαρακτήρισε την επέμβαση «εξαιρετική είδηση για τον ελεύθερο κόσμο». Σε άλλες περιοχές, κυρίως στην Ευρώπη, οι ηγέτες κάλεσαν σε αυτοσυγκράτηση και σταθερότητα.
Για τον Μάρκο Ρούμπιο, τον πρώτο Λατινοαμερικανό υπουργό Εξωτερικών, η απομάκρυνση του Μαδούρο εντασσόταν εξαρχής σε μια ευρύτερη στρατηγική: την αποδυνάμωση των πλουσιότερων αριστερών καθεστώτων της Καραϊβικής, τον περιορισμό χωρών όπως η Νικαράγουα και η Κούβα που επωφελούνταν από το φθηνό βενεζουελάνικο πετρέλαιο, και την εκδίωξη ανταγωνιστικών δυνάμεων όπως η Κίνα και η Ρωσία. Όταν ρωτήθηκε αν οι ΗΠΑ θα διακόψουν την παροχή πετρελαίου προς την Κούβα, ο Τραμπ απάντησε μονολεκτικά: «Ναι».
Μέχρι πρόσφατα, όλα αυτά διατυπώνονταν έμμεσα, τόσο από αξιωματούχους όσο και στη στρατηγική εθνικής ασφάλειας του Νοεμβρίου, η οποία δεσμευόταν να «αποκαταστήσει την αμερικανική υπεροχή στο Δυτικό Ημισφαίριο». Με την «Επιχείρηση Απόλυτη Αποφασιστικότητα», οι προθέσεις έγιναν πλέον ξεκάθαρες.
Τι πραγματικά κυνηγά ο Τραμπ στη Βενεζουέλα
Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να επιδιώκει έμμεσο έλεγχο της Βενεζουέλας μέσω της Ροντρίγκες, αποφεύγοντας μια άμεση στρατιωτική κατοχή, όπως εκείνη στο Αφγανιστάν και το Ιράκ. Ο Ρούμπιο έχει συνομιλήσει μαζί της και, σύμφωνα με τον Τραμπ, «είναι έτοιμη να κάνει ό,τι χρειάζεται για να ξαναγίνει η Βενεζουέλα μεγάλη». Η ίδια, ωστόσο, αντέδρασε έντονα, δηλώνοντας ότι η χώρα της «δεν θα γίνει αποικία κανενός», χαρακτήρισε την επέμβαση «φρικαλεότητα που παραβιάζει το διεθνές δίκαιο» και ζήτησε την άμεση απελευθέρωση του Μαδούρο.
Παράλληλα, η Ματσάδο τόνισε ότι η δημοκρατικά εκλεγμένη αντιπολίτευση είναι έτοιμη να αναλάβει την εξουσία, χωρίς όμως να λάβει ουσιαστική στήριξη από τον Τραμπ. Εκείνος δήλωσε ότι θα ήταν «πολύ δύσκολο» να ηγηθεί, ισχυριζόμενος ότι «δεν διαθέτει λαϊκή στήριξη». Ο Έβαν Έλις από το Army War College σημείωσε ότι η στάση αυτή αιφνιδίασε πολλούς Αμερικανούς αναλυτές, ενώ Βενεζουελάνοι που πανηγύριζαν στο Μαϊάμι εξέφραζαν ανοιχτά τη δυσπιστία τους στα λεγόμενα Τραμπ, αναφέρει ακόμη η ανάλυση του Economist.
Ερωτηθείς αν οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν στρατεύματα στη χώρα, ο Τραμπ απάντησε ότι «δεν φοβόμαστε την παρουσία στρατευμάτων, αν χρειαστεί», υπονοώντας όμως ότι ο κύριος ρόλος τους θα είναι η προστασία της πετρελαϊκής βιομηχανίας. Όπως είπε, οι ΗΠΑ θα τη διαχειριστούν «επαγγελματικά», προσελκύοντας τις μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες με επενδύσεις δισεκατομμυρίων. Δεν έδωσε σαφές χρονοδιάγραμμα για την αμερικανική διοίκηση, παρά μόνο ότι επιθυμεί εκλογές «σύντομα».
Όλα αυτά σηματοδοτούν μια εντυπωσιακή στροφή από τη μέχρι πρότινος επιφυλακτική στάση της κυβέρνησής Τραμπ απέναντι στις ξένες επεμβάσεις. Τον Ιούνιο, ο Τραμπ βομβάρδισε πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Ιράν, αλλά απέφυγε να εμπλακεί περαιτέρω στην εσωτερική του πολιτική, μέχρι που πρόσφατα απείλησε με νέα στρατιωτική δράση αν το καθεστώς των Αγιατολάχ στραφεί βίαια κατά των διαδηλωτών. Σύμφωνα με τον Ράιαν Μπεργκ του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών, ο Τραμπ αντιμετωπίζει το δυτικό ημισφαίριο διαφορετικά πλέον: ως προέκταση του δόγματος «America First». Εξ ου και δεν προκαλεί εντύπωση ο χάρτης που κυκλοφόρησε στα social media με τη Γροιλανδία υπό τη σημαία των ΗΠΑ.
