Στα θολά πρώτα κεφάλαια της ανθρώπινης ιστορίας βρίσκεται ένας άγνωστος πρόγονος που πραγματοποίησε τη ριζική μετάβαση από το περπάτημα στα τέσσερα στο όρθιο βάδισμα, μια πράξη που έμελλε να μας καθορίζει ως είδος.
Οι πιθανότητες να εντοπιστούν απολιθωμένα στοιχεία ενός τέτοιου εξελικτικού θησαυρού είναι ελάχιστες, όμως σε νέα έρευνα οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ένα πιθηκόμορφο ζώο που έζησε στην Αφρική πριν από 7 εκατομμύρια χρόνια είναι μέχρι στιγμής ο καλύτερος υποψήφιος.
Όπως αναφέρει ο Guardian, ύστερα από νέα ανάλυση οστών που ανήκουν σε ένα είδος με την ονομασία Sahelanthropus tchadensis, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, παρότι έμοιαζε με πίθηκο, τα οστά του ήταν προσαρμοσμένα στο όρθιο βάδισμα και όχι στην… τετραποδία. Θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό homini (Ανθρωπίνοι), δηλαδή μέλος της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής, μετά τον διαχωρισμό από τους χιμπατζήδες.
«Με βάση τα χαρακτηριστικά που έχουμε εντοπίσει, θα έμοιαζε με έναν δίποδο πίθηκο, πιο κοντά σε χιμπατζή ή μπονόμπο», δήλωσε ο δρ. Σκοτ Γουίλιαμς, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. Αν και οι χιμπατζήδες και οι μπονόμπο μπορούν να περπατούν όρθιοι για μικρές αποστάσεις, κυρίως κινούνται με στήριξη στις αρθρώσεις των δακτύλων.
Η εργασία αυτή είναι η πιο πρόσφατη σε μια διαμάχη που διαρκεί από το 2001, όταν ανακαλύφθηκαν λίγα απολιθώματα του Sahelanthropus στην έρημο Τζουράμπ στο Τσαντ. Όταν το εύρημα ανακοινώθηκε, ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, καθηγητής Μισέλ Μπρουνέ στο Πανεπιστήμιο του Πουατιέ στη Γαλλία, είχε υποστηρίξει ότι ο Sahelanthropus περπατούσε όρθιος, βάσει του τρόπου με τον οποίο κρατούσε το κεφάλι του. Είχε μάλιστα δηλώσει ότι το είδος αυτό ήταν «ο πρόγονος ολόκληρης της ανθρωπότητας».
Άλλοι επιστήμονες ήταν λιγότερο πεπεισμένοι ότι ο Sahelanthropus ανήκε στην ανθρώπινη εξελικτική γραμμή. Και χωρίς περισσότερα οστά, ιδίως από το κάτω μέρος του σώματος, ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί ο τρόπος μετακίνησής του. Αργότερα βρέθηκε ένα μερικό μηριαίο οστό και οστά του αντιβραχίου, όμως ούτε αυτά έλυσαν τη διαφωνία: οι ερευνητές εξακολουθούσαν να διαφωνούν για το αν επρόκειτο για δίποδο.
Στη νέα αυτή μελέτη, ο Γουίλιαμς και οι συνεργάτες του αποφάσισαν να επανεξετάσουν το μηριαίο και τα οστά του αντιβραχίου με νέες τεχνικές, συγκρίνοντας το μέγεθος, τις αναλογίες και τα τρισδιάστατα περιγράμματά τους με οστά γνωστών hominins και πιθήκων. Ένα χαρακτηριστικό ειδικότερα τράβηξε την προσοχή τους: ένα εξόγκωμα στο μηριαίο οστό του Sahelanthropus, γνωστό ως μηριαίο φύμα.
«Είναι το σημείο σύνδεσης του μεγαλύτερου και ισχυρότερου συνδέσμου στο σώμα μας», είπε ο Γουίλιαμς. «Όταν καθόμαστε, ο σύνδεσμος αυτός είναι χαλαρός, και όταν στεκόμαστε όρθιοι τεντώνεται. Εμποδίζει τον κορμό να πέσει προς τα πίσω ή στο πλάι καθώς περπατάμε, οπότε αποτελεί εξαιρετικά σημαντική προσαρμογή για το δίποδο βάδισμα. Όσο γνωρίζω, αυτό έχει εντοπιστεί μόνο σε δίποδα hominins».
Η ανάλυση αποκάλυψε και άλλα γνωρίσματα του όρθιου βαδίσματος που είχαν επισημανθεί και από άλλες ομάδες, όπως η φυσική συστροφή του μηριαίου οστού που βοηθά το πόδι να κατευθύνεται προς τα εμπρός, καθώς και οι γλουτιαίοι μύες που σταθεροποιούν τη λεκάνη και βοηθούν στην όρθια στάση, το περπάτημα και το τρέξιμο. Οι λεπτομέρειες δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Science Advances.
Για τον Γουίλιαμς, τα στοιχεία δείχνουν ένα πιθηκόμορφο ζώο που έζησε την εποχή του εξελικτικού διαχωρισμού ανθρώπων και χιμπατζήδων και περπατούσε όρθιο στο έδαφος, έστω και όχι συνεχώς. «Πιστεύουμε ότι τα πρώιμα hominins προσαρμόζονταν στο επίγειο δίποδο βάδισμα», είπε, «αλλά εξακολουθούσαν να βασίζονται στα δέντρα για τροφή και ασφάλεια».
Πού επικεντρώνονται οι ενστάσεις
Ωστόσο, η υπόθεση απέχει πολύ από το να έχει κλείσει. Η δρ. Μαρίνα Καζενάβ, από το Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ στη Γερμανία, δήλωσε ότι τα περισσότερα αποτελέσματα δείχνουν ομοιότητες με αφρικανικούς μεγάλους πιθήκους ή εξαφανισμένους πιθήκους και χαρακτήρισε τα στοιχεία για το όρθιο βάδισμα «αδύναμα». Θεώρησε επίσης το μηριαίο φύμα μη πειστικό, λέγοντας ότι δε σχετίζεται άμεσα με το όρθιο βάδισμα και ότι είναι «πολύ αχνό» σε μια «έντονα κατεστραμμένη» περιοχή του οστού.
Η δρ. Ριάνα Ντράμοντ-Κλαρκ, από το ίδιο ινστιτούτο, βρήκε ορισμένα στοιχεία πειστικά, αλλά διατήρησε επιφυλάξεις. «Χρειάζεται περισσότερη δουλειά για να διευκρινιστεί αν το δίποδο βάδισμα χρησιμοποιούνταν για κίνηση στα δέντρα ή στο έδαφος, καθώς το δεύτερο αποτελεί καθοριστικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής», είπε. Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν εξίσου να υποδηλώνουν ότι ο Sahelanthropus ήταν ένας πρώιμος χιμπατζής που, καθώς εξελισσόταν, έγινε λιγότερο όρθιος και υιοθέτησε το βάδισμα με στήριξη στις αρθρώσεις, πρόσθεσε.
Ο δρ. Γκιγιόμ Νταβέρ και ο δρ. Φρανκ Γκι, από το Πανεπιστήμιο του Πουατιέ, οι οποίοι εδώ και χρόνια υποστηρίζουν ότι ο Sahelanthropus ήταν δίποδος, χαιρέτισαν τα νέα στοιχεία, αλλά τόνισαν ότι η συζήτηση δε θα λήξει χωρίς περισσότερα απολιθώματα, τα οποία ελπίζουν να βρουν όταν η γαλλο-τσαντιανή ομάδα επιστρέψει στην περιοχή αργότερα φέτος. Αυτό είναι κάτι στο οποίο φαίνεται να συμφωνούν όλοι. «Νομίζω ότι πρόκειται για την περίπτωση λίγων απολιθωμάτων και πάρα πολλών ερευνητών», είπε ο Γουίλιαμς.
